Indonesie en historisch besef

De auteur schreef romans en bereidt een proefschrift voor over het nationaliteitsbesef.

BOUKE JAGT

Hij sprak over het verleden als over "eeuwen van onmenselijke onderdrukking" en "barbaarse gruweldaden tijdens de onafhankelijkheidsoorlog nog geen vijftig jaar geleden." Deze oosterse retoriek is niet juist.

De Nederlandse koopvaarders troffen eind 16de eeuw een enorme archipel met primitieve stammen en enkele, elkaar beoorlogende rijken aan. Toen de soevereiniteit op 27 december 1949 overgedragen werd, was daar een bestuurlijke eenheid gevestigd. Ondanks de rampzalige bezettingsperiode waren er fundamentele verbindingen en voorzieningen. De basis van scholing, medische voorzieningen en economische mogelijkheden bood rijke vooruitzichten. Er bestaat ook bij ter zake kundige Indonesiers als Nasoetion geen twijfel, dat dit te danken is aan het goede Nederlandse bestuur.

De Indonesische minister moet gedacht hebben aan verwijtbare daden van het Nederlands-Indische gouvernement. Er zijn in die eeuwen inderdaad ook fouten gemaakt. Het meest bekend is de ellende die het cultuurstelsel sinds 1840 in West-Java over de bevolking bracht. Maar op 14 mei 1860 schokte de Max Havelaar de gemoederen in Nederland. De schrijver werd niet vervolgd. Er werden na verloop van tijd maatregelen genomen om de misstanden op te heffen. Dat cultuurstelsel kan de uitdrukking "eeuwen van onmenselijke onderdrukking" onmogelijk rechtvaardigen. In Indie kon het bestuur met geringe mankracht in stand gehouden worden door overreding en aanpassing. Dat is aantoonbaar en ook algemeen bekend.

Tussen 1945 en 1950 zijn op beperkte schaal ontsporingen van geweld geweest. In Nederland is daarnaar een onderzoek ingesteld. Er is veelvuldig over gepubliceerd. Door Indonesische guerrillagroepen en lokale bendes zijn eveneens excessen begaan tegen weerloze Nederlanders. Daarover is door Indonesische onderzoekers nog niet geschreven. Deugdelijk Indonesisch onderzoek naar de periode van de 'onafhankelijkheidsoorlog' bestaat voor zover mij bekend nog niet.

Misschien moeten wij de uitlatingen van minister Prawiro niet te snel zien in verband met de verkiezingen in Indonesie. Zijn onjuistheden tonen het deplorabele peil van het geschiedenisonderwijs in Indonesie aan. Historisch besef krijgt men kennelijk ook niet door studie aan buitenlandse universiteiten.

Voor de problemen van Indonesische wetenschappers en publicisten dient men begrip te hebben. Want het moet hachelijk zijn onder het Indonesische controlesysteem een geschiedenisboek te schrijven, dat recht doet aan de feiten en de actualiteit zonder te leiden tot een onmiddellijke vervolging van de auteur.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden