Indonesië blijft risico

Het wordt tijd dat Nederlandse banken worden aangesproken op hun investeringsgedrag in Indonesië, ook na het regime-Soeharto. Ze investeren bewust in een niet duurzame, onstabiele economische omgeving. De Nederlandse cliënt is niet gebaat bij slechte leningen elders.

Het onderzoek van socioloog George Aditjondro naar de Nederlandse betrokkenheid bij de Soeharto-miljarden (De Verdieping, 11 november) bracht briefschrijver H.H. Ong ertoe te stellen dat de discussie vooral over de moraal van de Nederlandse regeringsleiders moet gaan, de rol van de banken zou niet van belang zijn (Brieven, 17 november). Volgens Ong werkten de banken slechts binnen hun mandaat: geld verdienen.

Naar mijn smaak doet die beperking tekort aan de noodzakelijke heroriëntatie van het Nederlands investeringsgedrag in Indonesië. Aditjondro's onderzoek biedt waardevolle aanknopingspunten voor een evaluatie van de prestaties van het vrijhandelsmodel 'trade, not aid' (handel, geen hulp) dat de Nederlands-Indonesische betrekkingen sinds enige jaren domineert.

Nadat voormalig minister van ontwikkelingssamenwerking Jan Pronk in 1991 door Soeharto de deur werd gewezen omdat hij de besteding van ontwikkelingsgelden verbond aan de mensenrechtensituatie in Oost-Timor, werden de teugels op het vrije geld losgelaten. In 1995 vertrok een omvangrijke handelsdelegatie naar Indonesië. De minister van economische zaken, Hans Wijers, hield het bedrijfsleven voor dat Indonesië zo'n 'fantastisch land' was om in te investeren.

Verblind door de 'investeringskansen' die Soeharto bood, pompten onder meer ABNAmro, ING, Rabobank en MeesPierson, in korte tijd miljarden dollars in een beperkt aantal Indonesische bedrijfsconglomeraten, alle met lijntjes naar de president. Daardoor werd inderdaad veel en snel geld verdiend. Er werden uiteraard geen 'lastige vragen' gesteld over mensenrechten, corruptie of milieu-effecten.

Juist daarom hebben het ministerie van EZ en de financieel analisten in Indonesië slecht werk geleverd. Waren zij zichzelf de 'lastige vragen' blijven stellen, dan hadden zij de aanstormende politieke, economische en ecologische crisis wellicht zien aankomen. Zelfs in mei 1997 sprak een vertegenwoordiger van een grote Nederlandse bank zich in de Jakarta Post nog lovend uit over het 'solide investeringsklimaat' en het 'stabiele politieke bewind' onder de pas herkozen Soeharto terwijl twee maanden later de economische crisis naar Indonesië overwaaide. De roepia stortte in en de helft van de Indonesische bevolking leefde weer beneden de armoedegrens. Inmiddels had het land letterlijk vlam gevat, mede dankzij Nederlandse investeringen in de plantagesector, waardoor 5 miljoen hectare regenwoud in rook opging en 10 miljard dollar economische schade werd geleden. De crisis dwong Soeharto tot aftreden. Belangrijke cliënten van Nederlandse banken die nog niet failliet waren, zouden na de machtswisseling contracten verliezen die dankzij vermoede corruptie tot stand waren gekomen. ABNAmro, Rabobank en ING maakten publiekelijk bekend samen 1,8 miljard gulden te hebben afgeschreven in verband met 'slechte leningen' in Azië.

Deze chaos bewijst dat aan het opportunistische investeringsgedrag niet alleen morele vragen kleven. Nederlandse rekeninghouders en belastingbetalers kunnen banken en overheid aanspreken op hun slechte zakelijke prestaties. De banken hebben hun deuren in Jakarta niet gesloten. Het is van belang te weten of ze op de oude voet doorgaan, of investeren in een duurzame Indonesische economie. Dankzij de torenhoge buitenlandse schuld ligt dat niet voor de hand. Bovendien is het bedrijfsleven nog niet verschoond van Soeharto's oude zakenvrienden. Kunnen de banken inzichtelijk maken welke vragen zo'n oudgediende krijgt voorgelegd als hij opnieuw projectfinanciering aanvraagt?

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden