Indirect kiesstelsel stamt uit tijd van de postkoets

Ze lijken uit de tijd, maar postkoetsen worden nog steeds gemaakt. Foto: anp

De onlangs beëdigde Statenleden mogen maandag hun stem uitbrengen voor het kiezen van de leden van de Eerste Kamer. Als voormalig Statenlid heb ik tweemaal mogen stemmen voor de Eerste Kamer.

Die twee keer heb ik mij niet geheel gehouden aan de steminstructie van mijn eigen partij. Want ik vond dat ik als Zuid-Hollands Statenlid moest stemmen op een partijgenoot uit de regio. Het getrapte kiesstelsel via de Provinciale Staten moet namelijk zorgen voor zowel politieke als regionale afspiegeling in de senaat.

Het is eigenlijk vreemd dat Statenleden in het kieshokje een keuze moeten maken. Nog vreemder is het dat deze verkiezing tot verrassingen kan leiden bij de zetelverdeling in de Eerste Kamer. In 2007 waren er nogal wat verrassingen. Een aantal lager geplaatste kandidaten kwam er in door strategisch uitgebrachte voorkeurstemmen. Er was zelfs een Noord-Hollands Statenlid dat een ongeldige stem uitbracht en hierdoor een andere partij hielp aan een extra restzetel in de Eerste Kamer.

Dit jaar wordt vanuit de coalitie en oppositie druk gelobbyd om een paar Statenleden over de streep te krijgen teneinde het huidige kabinet wel of niet aan een meerderheid in de Eerste Kamer te helpen. Van premier Rutte mag worden verwacht dat hij probeert de basis van zijn kabinet in de senaat te versterken. Hij wil het regeerakkoord uitvoeren en met zijn team ongeschonden de eindstreep halen. De pogingen van de premier zijn dus net zo legitiem als de pogingen van Jan Nagel om een tweede zetel binnen te halen voor de Seniorenpartij. Statenleden die niet aangesloten zijn bij een landelijke partij zijn deze maanden erg geliefd. Hun stem kan de meerderheid in de senaat bepalen.

Statenleden zijn de kiesmannen voor de Eerste Kamer. Bij de presidentsverkiezingen in de Verenigde Staten wordt ook zo'n systeem gehanteerd. Ik vind dat dergelijke indirecte kiesstelsels symbool zijn voor de tijd van de postkoets. Enkele eeuwen geleden was het logisch om kiesmannen bij elkaar te laten komen. Zij waren gemandateerd door hun regio. Als er geen meerderheid te vinden was, konden ze formeren tot er een meerderheid was gevonden, zonder eerst weer terug te reizen om de oorspronkelijke kiezers te raadplegen.

In deze tijd van internet en snelle communicatie passen kiesmannen niet meer. Het is simpel op te lossen: laat de kiezer bij verkiezingen voor de Provinciale Staten ook een stem uitbrengen voor de Eerste Kamer.

In Rotterdam en Amsterdam mogen de kiezers ook tegelijkertijd stemmen voor de gemeenteraad en de deelgemeente waar zij wonen. De kiezer moet niet onderschat worden. Die begrijpt heel goed wat het verschil is tussen Eerste en Tweede Kamer.

Het gat tussen burger en politiek kan alleen overbrugd worden als de kiezer directe invloed en toegang heeft tot de politiek. Daarom moeten we naar een stelsel van directe vertegenwoordiging voor de Eerste Kamer.

Overigens vind ik het mooi dat bijvoorbeeld Zeeuwen of Friezen stemmen op hun eigen regionale partij die gaat voor de belangen in hun eigen provincie. Bij getrapte verkiezingen is zo'n regionaal uitgebrachte stem moeilijk te vertalen naar een stem voor de senaat. Terwijl hun kiezers bewust niet hebben gekozen voor een landelijke partij die in die provincie ook actief is.

In het huidige stelsel is het begrijpelijk dat politieke partijen gaan voor een optimaal resultaat in zetels en druk lobbyen bij de kiesmannen voor de senaat. Het is echter veel zuiverder om die kiezer dat zelf te laten bepalen door hem zelf te laten stemmen voor de Eerste Kamer.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden