Indië-veteranen brengen hun sores en schuld in kerkdienst

VORDEN - Ze willen hun 'gevoelens van verdriet, onmacht en schuld verwoorden in een dienst van Woord en Gebed'. Enkele honderden Indië-veteranen nemen zaterdagmorgen deel aan een oecumenische kerkdienst in Arnhem. Niet de zoveelste herdenking, en allerminst een media-circus. “Dàt in geen geval, we geven met lotgenoten uiting aan onze verlegenheid over wat er is gebeurd”, zegt initiatiefnemer Wim Schot.

Een novum in de langdurige verwerking van de strijd van vijftig jaar geleden tussen Indonesië en Nederland: een kerkdienst waarin Nederlandse ex-militairen hun misère onder het kruis brengen. Letterlijk, want in de Walburgiskerk zal een kruis staan, waarbij tijdens de dienst kaarsen kunnen worden ontstoken.

Twee Indië-veteranen, de ex-aalmoezenier G. J. M. Wentholt en de ex-legerpredikant ds. Karel le Grand, gaan voor in de om half elf beginnende dienst. Aalmoezenier J. H. A. Oudemunnink uit Doorn is er voor geestelijke hulp. Van de TNI, de toenmalige Indonesische tegenstander, is aanwezig ex-kapitein Suhendro Sosrosuwarno uit Solo op Java.

Een oproep van de Stichting Dienstverlening Veteranen in diverse veteranen- en defensie-maandbladen, is uitgelopen op tientallen telefoontjes bij de in Vorden wonende Indië-veteraan Wim Schot, de initiatiefnemer/coördinator. Hij verwacht minstens 100 veteranen met echtgenoten, maar een opkomst van 300 deelnemers zou hem niet verbazen. “Ik kwam vorig najaar op de gedachte, doordat ik deelnam aan opnamen voor de tv-documentaire Tabee Toean die de NCRV in april of mei wil uitzenden. Het is me toen opgevallen dat veteranen menen dat Nederlanders hen het etiket 'oorlogsmisdadigers en moordenaars' opdrukken. Ik vertel overal dat ik die kwalificatie, bij de tien gespreksbijeenkomsten voor de film, nooit van andere Nederlanders, alleen uit de mond van de veteranen heb gehoord.”

“Wij, de veteranen, lopen rond met gevoelens van onmacht en schuld over zoveel dat in Indonesië is misgegaan. Wij verloren er strijdmakkers, wij verloren er vrienden onder de bevolking, wij ondergingen geweld en pleegden geweld. Het idee van een kerkdienst werd sterker toen ik in de brief aan de Colossenzen las dat onze overtredingen worden 'weggedaan' door ze aan het kruis van Christus te 'nagelen'. Dat willen we symbolisch laten zien: de veteranen zullen hun sores kwijt kunnen door een kaars te ontsteken, en naar een in de kerk opgesteld kruis te komen.”

Grootste strijdmacht

Wim J. Schot (70) spreekt uit ervaring, want hij was van 1948 tot 1950 landmacht-officier in Indonesië. Nu maakt hij deel uit van 'de grootste groep ex-combattanten uit de Nederlandse geschiedenis'. “Nog nooit had Nederland immers een strijdmacht van 120 000 man uitgezonden voor een oorlog.” Na zijn terugkeer uit Indonesië in 1950 werkte hij tot 1961 bij de ABN, was vervolgens financieel secretaris tot 1982 bij de Wereldraad van kerken en daarna bij de Raad voor de zending in Oegstgeest. Hij is gereformeerd, gastlid van de hervormde kerk, en zet zich in voor de charismatische vernieuwing.

Waarom zo'n collectief, openbaar naar voren brengen van verdriet en schuld, terwijl ieder dat persoonlijk kan doen; protestanten in het gebed en katholieken in de biecht?

“Er is nog weinig begrip voor dat militairen in gevechtssituaties, onder hoge druk, soms in enkele seconden, daden verrichten die op het netvlies blijven, en die later traumatisch worden. We waren toen jonge mensen, die niet wisten wat ons wachtte, maar die door de Nederlandse regering, met instemming van het parlement, in een oorlog waren gestuurd. We zitten nu met veel misère waarover veteranen ook tegenover elkaar moeilijk kunnen praten. We willen in die dienst uiting geven aan onze verlegenheid, die in de enorme ruimte van God brengen. De vergeving is zo overmachtig, zo leer je je sores loslaten. Het gaat daarin niet alleen om jezelf, het is het samen beleven, al is het maar door een kaars te ontsteken. Mij is gebleken dat daaraan behoefte bestaat. We kunnen niet van tevoren plannen, hoe dat in deze dienst zal verlopen, we moeten ruimte geven aan de Geest.”

Kan in zo'n gebeuren, zoals in de tot nu toe gevoerde publieke discussie over het Nederlands-Indonesische conflict wel gebeurt, weer geen hypocrisie sluipen?

“Nee, want het gaat in deze dienst niet om wat anderen denken of hebben gedaan, maar om een gezamenlijke verwerking van de zwaarte van onze ervaringen. We houden die kerkdienst niet voor de natie, het is geen publiek gebeuren, maar we brengen het verleden voor God. We doen dat samen, in de groep die deelnam aan wat er is gebeurd. We hebben de leeftijd van ongeveer 70 jaar, velen van onze generatie zijn er niet meer, maar wij kunnen dit nu nog doen. Het is ook heel belangrijk dat de echtgenoten erbij zijn, de vrouwen die heel moedig waren in het verdragen van de herinneringen van hun mannen. Het zal een dienst in stilte zijn, dat wil zeggen, niet met zulke aantallen camera's dat de authenticiteit geweld worden aangedaan. Het is geen media event, dan zou het beoogde verloren gaan, dan staan we niet meer voor God, maar voor de natie.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden