Indiase deelstaat doorbreekt het taboe op zelfdoding

Suïcidale boeren krijgen psychologische hulp. Torenhoge schulden debet aan wanhoop.

"Ons hele leven hangt van regen af", zegt Manisha Mhatre (42) terwijl ze onkruid uit de grond trekt. "Regen betekent een goede dag, geen regen betekent een slechte dag."

Mhatre en Deepah Amble, die niet precies weet hoe oud ze is, werken in een tuin aan de kust in de deelstaat Maharashtra. Vroeger hadden ze hun eigen lapje grond, maar door de droogte in India zijn veel boeren gedwongen elders werk te zoeken. Het overkwam ook deze twee rijstboerinnen.

Door slechte oogsten zijn veel boeren in de problemen gekomen. Een signaal zijn de zelfmoordcijfers onder Indiase boeren: die zijn schrikbarend hoog.

"Als onze rijstoogst goed is, hebben we genoeg voor het hele seizoen. Maar als die mislukt, moeten we werk zoeken als landarbeider", zegt Mhatre. De vrouwen zijn graszoden aan het leggen bij een nieuwe toeristenvilla.

Ze kennen de verhalen over zelfdodingen en kennen slachtoffers. "Wij hebben nog geluk", zegt Mhatre. "Door toerisme uit de stad (het nabijgelegen Mumbai, red.) is er altijd wel werk te vinden. Maar boeren verder weg in de provincie hebben het veel zwaarder. Daar is geen ander werk. Velen plegen zelfmoord vanwege hun torenhoge schulden."

Door de slechte oogsten is de discussie over de situatie van de boeren opgelaaid. Boeren vinden dat de overheid meer moet doen om ze te helpen met hun vaak ondraaglijke schuldenlast. Geldschieters rekenen woekerrentes. Onlangs dreigde een boerenvakbond in de deelstaat Madya Pradesh met een grote demonstratie zoals die in 2010, toen boeren wegen blokkeerden en treinen verhinderden om te rijden.

De deelstaat Maharashtra, waar het aantal boerensuïcides hoog ligt, kiest voor een innovatieve manier om de zelfmoorden te bestrijden: ze gaat psychologische hulp regelen voor boeren die de wanhoop nabij zijn. Het is een vooruitstrevend plan in een land waar geestelijke gezondheidszorg vaak omgeven is door taboes en schaamte. Meer dan 20.000 maatschappelijk werkers zullen worden opgeleid om hulp te verlenen in de gebieden waar de boeren het hardst getroffen zijn.

De meningen over deze aanpak zijn verdeeld. Psychiater Vikram Patel, dit jaar geplaatst op de lijst van honderd meest invloedrijke personen in de wereld, vindt psychologische hulp op zichzelf een goede zaak. "Maar dan ook voor andere bevolkingsgroepen, anders werkt het stigmatiserend."

Hij ziet zowel medische als maatschappelijke redenen voor het hoge aantal zelfmoorden. Hij heeft kritiek op de compensatiesteun die de regering geeft aan de nabestaanden van boeren die zichzelf ombrachten. "Het is beter om financiële steun, zoals schuldverlichting, te geven wanneer ze nog leven."

Onderzoekster Shamika Ravi van het Brookings Instituut in Delhi vindt dat de Indiase overheid juist de culturele factoren bespreekbaar moet maken. "De staat besteedt te veel aandacht aan schulden en niet aan onderliggende factoren." Ook moet volgens haar het 'glamouriseren' van suïcide in de media worden aangepakt. "Zelfmoord wordt soms gepresenteerd als een heroïsche daad en zet anderen aan hetzelfde te doen."

Dat vinden ook de twee boerenvrouwen Mhatre en Amble. Zouden zijzelf openstaan voor psychologische hulp, ondanks het stigma dat eraan kleeft? Beiden knikken van wel. "Maar in combinatie met andere steun, zoals irrigatieprojecten", vindt Amble, "want na je therapie moet je nog steeds eten".

Veel zelfdoding onder boeren en huisvrouwen

India behoort tot de landen met de hoogste suïcidecijfers in de wereld - volgens een rapport van de Wereld Gezondheidsorganisatie uit 2014 staat het land zelfs op de eerste plaats.

Zelfdoding komt relatief veel voor onder boeren. Volgens cijfers van het National Crimes Bureau benamen vorig jaar 5650 boeren zich van het leven. De afgelopen twintig jaar waren er in totaal bijna 271.000 gevallen van zelfdoding. De deelstaat Maharashtra is een van de regio's waarin suïcide relatief vaak voorkomt.

Behalve onder boeren geldt ook voor andere groepen in de samenleving een zelfverkozen dood als uitweg uit een zwaar of stressvol bestaan. Onder Indiase huisvrouwen en onder studenten in examentijd komt suïcide relatief vaak voor.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden