Indianen hakten 9000 jaar geleden al hoofden af

null Beeld Plos One
Beeld Plos One

Een team antropologen heeft in Brazilië een afgehakt hoofd gevonden dat vermoedelijk zo'n 9000 jaar oud is. Opmerkelijk, want dit bewijst dat er veel eerder onthoofdingen plaatsvonden in Zuid-Amerika dan gedacht. De vondst deed de wetenschappers wel even achter de oren krabben. Want hoe hebben de indianen, met zeer beperkt gereedschap, het hoofd destijds kunnen afhakken?

De schedel lag samen met twee afgehakte handen begraven in een grot in Lapa do Santo. De rest van het lichaam was nergens meer te vinden. Volgens het team, onder leiding van het Max Planck-instituut in Leipzig, is de schedel tussen de 9100 en 9400 jaar oud. Ze publiceerden hun bevindingen deze week in het wetenschappelijke tijdschrift Plos One.

De schedel is zo'n zesduizend jaar ouder dan die tot nu toe in Zuid-Amerika zijn gevonden. Het bewijst dus dat er veel eerder onthoofdingen plaatsvonden dan gedacht. Bovendien is de schedel in een nieuw gebied gevonden. Eerdere vondsten werden voornamelijk gedaan rondom het Andes-gebergte.

Eraf getrokken
Maar er is nog iets opmerkelijks aan de hand met de schedel. Het hoofd is naar alle waarschijnlijkheid niet in één keer afgehakt. Daar hadden de paleo-indianen destijds te beperkt gereedschap voor.

Volgens de wetenschappers is het hoofd gedeeltelijk afgehakt en daarna verder met de hand verwijderd. De bovenste nekwervels van het hoofd liggen namelijk verdraaid onder de schedel: een teken dat er flink aan het hoofd getrokken is om het los te krijgen.

Eem schematische weergave van de botten. Beeld Plos One/Gil Tokyo
Eem schematische weergave van de botten.Beeld Plos One/Gil Tokyo

Hoewel dat redelijk pijnlijk klinkt, hoeft het niet per se een wrede gruweldaad geweest te zijn. Het is goed mogelijk dat het slachtoffer al dood was voordat hij onthoofd werd. De wetenschappers vermoeden dat de onthoofding deel uitmaakte van een raadselachtig begrafenisritueel.

De houding waarin de schedel lag steunt dit vermoeden. Beide handen zijn op een bijzondere manier op de schedel geplaatst. De linkerhand op de rechterhelft van het hoofd, wijzend naar het voorhoofd, de rechterhand op de linkerkant, wijzend naar de kin.

Oorlogstrofeeën
Tot nu toe werd het afhakken en tonen van lichaamsdelen door Amerikaanse indianen vaak gezien als oorlogsgeweld. Vaak was dit ook zo. De Tupinamba stam gebruikte de hoofden van hun tegenstanders bijvoorbeeld als oorlogstrofee, terwijl de Arara-indianen de hoofden gebruikten als muziekinstrument.

In dit geval gaat het niet om een oorlogstrofee, denken de onderzoekers. Een schedel bedoeld als trofee draagt bepaalde sporen. De indianen maakten er bijvoorbeeld een gat in om de hersenen eruit te kunnen halen, dit om te voorkomen dat het hoofd na enige tijd ging stinken. Dit soort sporen zijn niet op deze schedel aangetroffen.

Bovendien blijkt uit een gebitsonderzoek dat de schedel van een jonge man was die tot dezelfde stam behoorde als de rest van de indianen. Het was dus geen vijand of een vreemdeling. Waarschijnlijk was de onthoofding bedoeld als laatste eer aan de man.

De wetenschappers hebben alleen geen enkel idee hoe het begrafenisritueel er precies heeft uitgezien. "Het ligt voor de hand dat de indianen er hele andere gebruiken op nahielden dan wij nu doen. Maar we hebben geen idee wat deze gebruiken precies waren, omdat het inmiddels 9000 jaar geleden is", aldus één van de onderzoekers tegen de LA Times.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden