India's chroniqueur nog altijd besmet

Auteur van 'Jungle Book' met boekverfilmingen in de aandacht. Geboorteland vindt Rudyard Kipling racistisch.

Het leegstaande groengeverfde huis ligt er verwaarloosd bij. Bomen buigen diep over het doorgezakte balkon met afbladderende verf, spinnewebben en gebroken ruiten. Achter de Sir JJ School of Art in het hart van miljoenenstad Mumbai, staat de bungalow waar de Britse schrijver Rudyard Kipling (1865-1936) 150 jaar geleden zou zijn geboren. Op de veranda staat een bestofte buste van de schrijver met grote snor.

Verder herinnert niets aan de beroemde auteur, en zo dreigt het ook te blijven. "Het huis zou een Kiplingmuseum worden, maar dat plan is van de baan", zegt dr. Bharat Bushat, docent aan de Universiteit van Pune en fervent Kipling-fan. De vader van Kipling was dean (decaan) van de kunstacademie en woonde met zijn familie in het koloniale huis op de campus. Na felle discussies over Kiplings ideeën moet het nu dean's bungalow worden genoemd in plaats van 'Kiplinghuis'.

Zo komt er weinig van een Indiaas eerbetoon aan de schrijver, net nu hij elders weer volop in de belangstelling staat. In Nederland verscheen eind vorig jaar een nieuwe vertaling van zijn 'Jungle Book', en van dat boek verschijnen ook twee nieuwe films - eentje gaat deze week in Nederland in roulatie.

Fans bewonderen Kipling omdat hij chroniqueur was van het negentiende-eeuwse India (destijds een Britse kolonie): "Hij schreef over het 'gewone' India in een tijd dat de meeste auteurs alleen maar over het leven van koningen schreven", zegt Bushat. Zo gaat Kiplings kleurrijke boek 'Kim' voor een groot deel over een lama (geestelijke) die te voet door heel India trekt.

Maar in zijn geboorteland is Kiplings naam nog altijd besmet - zijn officiële status van persona non grata is er zelfs nooit opgeheven. De schrijver, die in 1907 de Nobelprijs voor de literatuur kreeg, wordt in India gezien als racistisch en als verdediger van het kolonialisme. George Orwell noemde hem al eens 'de profeet van het Britse imperialisme', en vooral zijn gedicht 'The White Man's Burden' (zie kader) wordt hem nog steeds zeer kwalijk genomen.

In het huidige India is er weinig ruimte om het beeld van Kipling te veranderen. Nationalistische gevoelens zijn sterker geworden sinds premier Modi en zijn BJP-partij twee jaar geleden de verkiezingen wonnen. De invloed van conservatieve hindoe-nationalistische groeperingen is toegenomen, terwijl de ruimte voor andersdenkenden juist is afgenomen.

Het uiten van kritiek op de regering is al genoeg om voor 'anti-nationalist' uitgemaakt te worden. Groepen die niet binnen het hindoe-nationalistische plaatje passen, zoals biefstuketers of liberalen, hebben het moeilijk. Zelfs Rahul Gandhi, vice-president van de Congrespartij en telg uit het beroemde geslacht, werd recentelijk versleten voor 'antinationalistisch' door de leider van Modi's BJP-partij. Dit omdat hij controversiële studenten had ontmoet die een herdenking hadden gehouden voor een separatist uit Kashmir.

In dat klimaat maakt een herwaardering van Kipling geen kans, blijkt ook uit de woorden van Rajiv Mishra, de huidige deken van de Sir JJ School of Art. "Kipling sprak zich uit tegen de Indiase tradities en manier van leven en dat heeft het Indiase nationalisme gekwetst." Zo verdwenen de vergevorderde plannen voor het Kiplingmuseum vorig jaar in de prullenbak. In plaats daarvan zal het huis een museum worden voor werk van studenten van de kunstacademie.

De last van de blanke

Kiplings literaire erfenis wordt belast door zijn gedicht 'The White Man's Burden' ('De last van de blanke'), een ode aan het Amerikaanse imperialisme van de negentiende eeuw. Een fragment.

Neemt de last van de blanke op u, zendt uw beste zonen erop uit,

Zendt hen in ballingschap om in de noden en behoeften van de aan u toevertrouwde gevangenen te voorzien,

Om zwaar geharnast toezicht uit te oefenen op wilde en verwezen volken,

Half duivel en half kind.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden