India is een vrij land met een sterke neiging tot verbieden

Censuur hield Nagarkars 'Bedtime Story' veertig jaar op

"Na veertig jaar ligt 'Bedtime Story' in de boekhandel. Ik had nooit durven dromen dat het ooit nog zou worden uitgegeven!" Gezeten op de sofa, onder een ventilator die hard zijn best doet de klamme hitte te verdrijven, vertelt de Indiase topauteur Kiran Nagarkar (74) over zijn toneelstuk 'Bedtime Story'. De schrijver zette het maatschappijkritische stuk op papier in 1977. Na bijna veertig jaar problemen met censuur, durft de Indiase tak van uitgeverij Harper Collins het nu als boek uit te geven.

In 'Bedtime Story' gebruikt Nagarkar de heilige hindoewetboeken Mahabaratha als basis voor een modern verhaal over onrechtvaardigheid en repressie. Fundamentalistische hindoe-organsaties beschouwen dit als godslastering.

Nagarkar is niet de enige in India die te maken krijgt met censuur. Het verbieden van boeken of films gebeurt wel vaker in het land, waar officiële censuurcommissies nog altijd bestaan. India is een democratie, een open samenleving, maar de verbodsneiging lijkt onuitroeibaar. Waarom?

Nagarkar kan meerdere redenen bedenken, maar de eerste die bij hem opkomt is de rol van 'georganiseerde religie'. "Een van onze schilders, M.F. Husain, heeft het land verlaten omdat hindoe-extremisten tegen hem protesteerden nadat hij naaktportretten van onze godinnen had gemaakt. Terwijl zij al eeuwenlang bloot afgebeeld worden in onze tempels!"

Het zijn niet alleen hindoes die de censuur aanjagen. Sterker: er heerst op dat vlak een sfeer van competitie tussen de verschillende religieuze groepen, vindt de schrijver. "De katholieken wilden 'De laatste verzoeking van Christus' en 'De Da Vinci code' verbieden. En Salman Rushdies boek 'De duivelsverzen' werd het eerst verboden in India. Pas toen hij hiervan hoorde, riep ayatollah Khomeini een fatwa uit."

Religie ligt dus gevoelig in de samenleving. En hetzelfde geldt voor seksualiteit. De Indiase filmcensuur besloot onlangs om woorden als 'lesbisch' en 'masturberen' uit films te piepen of te knippen. Dat puriteinse gedrag heeft, volgens Nagarkar, te maken met een conservatisme en machismo dat de Indiase samenleving doordrenkt. Dat is niet altijd zo geweest, voegt hij toe. "De muursculpturen van de Khajuraho-tempels laten bijvoorbeeld erotische taferelen zien van mannen onder elkaar." Sommigen denken dat India preuts is geworden door de Victoriaanse opvattingen van de Britten.

Dat koloniale verleden is aanleiding voor een ander taboe-onderwerp: kritiek op India zelf. "Wat daarbij meespeelt is misschien een overgebleven gevoel van minderwaardigheid sinds de Britse kolonisatie", zegt Nagarkar. "Toen werd neergekeken op alles wat Indiaas was." Tegelijkertijd relativeert hij dat: "De Britten zijn alweer zeventig jaar weg."

Belangrijker is simpelweg het eergevoel, denkt de schrijver. "Een Indiër vindt het vreselijk om toe te geven dat hij een fout heeft gemaakt." Dat is een reden waarom onlangs de BBC-documentaire 'India's daughter' van overheidswege werd verboden, een film over de gruwelijke verkrachting van een jonge studente in Delhi eind 2012. "Er is schaamte om voor een internationaal publiek te erkennen dat zulke vreselijke dingen in India gebeuren, zowel bij de autoriteiten als onder gewone Indiërs. Maar als we het land willen veranderen, moeten we toegeven dat we serieuze problemen hebben."

Dat zijn eigen boek nu wordt uitgegeven wijst mogelijk op enige vooruitgang, maar optimistisch is Nagarkar niet. Integendeel, dingen zijn verslechterd sinds hindoeconservatief Modi vorig jaar aan de macht kwam. "Ondanks zijn ruime verkiezingsoverwinning is premier Modi onzeker en een controlfreak. De regering interpreteert het kleinste verschil van mening als een bedreiging."

'Bedtime story' ligt nu prominent op de tafel bij de voordeur in Mumbai's sfeervolle boekhandel Kitab Khana. Voor hoelang moet nog blijken.

Verboden boeken en films in India

De schrijver Kiran Nagarkar is niet de enige die problemen heeft met censuur in India. Kortgeleden werd de BBC documentaire 'India's daughter' met veel tamtam verboden. En eerder werd een speelfilm over de moordenaar van Indira Gandhi, 'Kaum de Heere', in de ban gedaan.

Er zijn verschilende verboden en controversiële boeken in India. De Gandhi's namen in 2010 juridische stappen tegen 'De rode sari', een ongeautoriseerde biografie van de Spaanse auteur Javier Moro over Sonia Gandhi.

Een Mahatma Gandhi-biografie van de Amerikaan Joseph Lelyveld uit 2011, waarin werd geïnsinueerd dat de leider er een homoseksuele relatie op na hield, werd in sommige Indiase deelstaten verboden.

De fameuze Censor Board of Film Certification (CBFC) gebood recentelijk om woorden als lesbisch en masturberen uit films te knippen. En sinds premier Modi leden van zijn hindoenationalistische BJP-partij in de Board heeft benoemd, mag ook de naam Bombay niet meer worden genoemd. Deze stad werd midden jaren negentig herdoopt tot Mumbai.

Hindoefundamentalische organisaties als Shiv Sena en de Hindu Mahasabha doen hun eigen duit in het zakje. Als een film of boek niet 'officieel' wordt verboden, kan een auteur alsnog bezwijken onder druk uit die hoek.

Zo verklaarde Perumal Merugan, na druk van lokale conservatieve hindoebewegingen, begin dit jaar op Facebook dat 'de schrijver Perumal Murugan dood is en niet meer zal schrijven'.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden