India is de bom

'De Boeddha glimlacht' was de code waarmee de wetenschappers de politiek lieten weten dat de tests waren geslaagd. 'De woestijn bewoog', waren de woorden waarmee de regering het volk op de hoogte bracht. Een jaar geleden voerde India voor het eerst sinds 1974 kernproeven uit. ,,De wereld waarin plaats was voor maar vijf echte kernmachten zal nooit meer dezelfde zijn.''

De euforie in het land was groot. ,,De lucht is dik van lelijkheid en de onmiskenbare stank van fascisme komt aangewaaid'', schreef Arundhati Roy geschokt over de sfeer in de dagen na de proeven. ,,Dag na dag maken mensen wier instinct je dacht te kunnen vertrouwen, de oversteek. De kilte sijpelt in mijn botten, als duidelijk wordt dat wat je in de geschiedenisboeken leest, waar is. Dat fascisme inderdaad net zoveel over mensen gaat als over regeringen. Dat het thuis begint. In de zitkamer. In de slaapkamer. In bed.''

Roy is de auteur van de in 1997 met de Booker-prijs bekroonde roman 'De God van de Kleine Dingen' en op dit moment een van de bekendste schrijfsters van India. Ze overdreef niet. 'Explosie van trots', kopten de Indiase kranten, 'Een moment van zelfrespect.' ,,We hebben bewezen dat we geen eunuchen meer zijn'', werd een invloedrijke politicus geciteerd.

'De bom is India. India is de bom. Niet zomaar India, hindoe-India', vatte Roy de nationale opwinding samen. Het was een regering onder leiding van politieke hindoes die de tests liet doen.

De Bharatiya Janata Party (BJP), de rechts-nationalistische hindoepartij van premier Atal Bihari Vajpayee, was pas zeven weken aan de macht toen India, op 11 mei 1998, drie kernproeven deed. Op 13 mei volgden er nog twee. Buurland en erfvijand Pakistan antwoordde op 28 mei met een serie van zes. De rest van de wereld reageerde verbijsterd en verontwaardigd, en besloot tot economische sancties. Maar de nucleaire wapenwedloop in Zuid-Azië was al een feit.

Brahma Chellaney kijkt tevreden terug. De proeven waren wetenschappelijk gezien een hele prestatie, zegt hij. En politiek gezien waren ze een mijlpaal. Chellaney is hoogleraar veiligheidsvraagstukken aan het Centrum voor Beleidsonderzoek, een onafhankelijke denktank in de Indiase hoofdstad New Delhi. Hij noemt het jaar 1998 een waterscheiding. ,,De wereld waarin plaats was voor maar vijf echte kernmachten zal nooit meer dezelfde zijn.''

Chellaney adviseert de regering-Vajpayee over haar nucleaire doctrine. Hij vond al langer dat India de kernproeven moest doen. Een jaar na de glimlach van Boeddha is hij in zijn opvatting gesterkt. ,,India voelt zich veiliger. De sancties hebben weinig gedaan. India is er ongeschonden uitgekomen.'' De adviseur ziet eigenlijk maar één minpuntje. India worstelt nog met haar nieuwe diplomatieke strategie. ,,We zijn er nog niet in geslaagd de voordelen van onze nieuwe positie in de wereld op een assertieve manier te benutten.''

Kan een land als India, met zoveel armoede, haar geld eigenlijk niet beter besteden?

,,Geen land is ooit welvarend geworden zonder een adequate beveiliging. En India's militaire uitgaven behoren tot de laagste in de wereld: 8,5 miljard dollar, dat is 2,2 procent van het bruto nationale product, of 11 procent van de overheidsuitgaven. Dat bedrag is net zo hoog als dat van Canada, een land met een bevolking van nog niet die van de steden New Delhi en Calcutta samen, een land bovendien dat nucleair door de Verenigde Staten wordt beschermd. Dus dat is niet zo slecht.''

De sancties, zei u, hebben weinig gedaan?

,,De sancties waren zeer mild in vergelijking met wat we verwachtten. En de meeste zijn op dit moment al weer opgeheven.'' India wilde de internationale hypocrisie als het om ontwapening gaat aan de kaak stellen, heette het een jaar geleden. Sinds het non-proliferatieverdrag van 1968 kent de wereld de Grote Vijf, de officiële kernwapenstaten VS, Groot-Brittannië, Frankrijk, Rusland en China. Die bekommeren zich al jaren niet meer om de volledige ontmanteling van hun atoomwapens, zoals in het verdrag is vastgelegd. En met het kern-stop-verdrag, een verdrag dat kernproeven verbiedt, willen zij alleen maar voorkomen dat er meer kernwapenstaten bijkomen.

In deze situatie mòet India wel oog hebben voor haar eigen veiligheid, luidde het tweede argument. China is één van de Grote Vijf, India en China voerden in 1962 een grensoorlog, en China houdt nog steeds grondgebied van India bezet. (Pakistan werd, zoals wel vaker bij dit onderwerp, niet eens genoemd.) Beide argumenten staan nog steeds, meent Chellaney.

Denkt u werkelijk dat de veiligheid van India is vergroot?

,,Wat was het alternatief? Opvoeren van de conventionele bewapening? Top-of-the-bill militaire vliegtuigen kosten 60 miljoen dollar per stuk. Weet u wat een tank kost? En dan nog, die vormen geen antwoord op kernraketten.''

Maar het opbouwen en onderhouden van een kernwapenarsenaal is toch ook erg duur? En je moet een waarschuwingssysteem opbouwen, een verdedigingssysteem...

,,Nee, het gaat om afschrikking. Het enige wat voor afschrikking nodig is, is de zekerheid dat je, als je wordt aangevallen, kunt terugslaan. De kosten van een kernwapenarsenaal zijn hoog als je uitgaat van de aantallen kernkoppen die de VS en Rusland hebben: duizenden. India gaat er op zijn hoogst honderden maken.''

De regering-Vajpayee is onlangs gevallen, India gaat in september naar de stembus. De voorzichtige verwachting is dat de BJP die weer zal winnen, maar volgens Chellaney zal de uitslag hoe dan ook niet van invloed zijn op India's nucleaire programma. Dat programma is een gezamenlijke inspanning van India's grote partijen, zegt hij. De gematigde Congrespartij is het begonnen, het Verenigd Front, de linkse stroming in de Indiase politiek, heeft het een paar jaar overgenomen, en nu is de BJP aan de macht.

,,In 1995 ontdekten de Verenigde Staten dat de regering-Rao kernproeven wilde doen. Narasimha Rao leidde een regering van de Congrespartij en zag onder internationale druk van de proeven af. In 1996 stelde Deve Gowda van het Verenigd Front proeven om politieke redenen uit. Voor hij er alsnog aan toe kwam, was hij al gevallen.''

De wereld moet ermee leren leven dat India een kernwapenstaat wordt?

,,De wereld moet ermee leven dat India een kernwapenstaat ís.'' En daarvoor, zegt Chellaney, bestaat ook bij de bevolking grote steun. ,,De bevolking is erg trots op wat India heeft gepresteerd. Er is nauwelijks kritiek.''

Er is in India vorig jaar, na de proeven, een vredesbeweging ontstaan. Vooral toen Pakistan ook tests deed, sloeg de ontnuchtering hier en daar toe. De beweging eist dat India haar kernwapenprogramma stillegt en naar wereldwijde nucleaire ontwapening gaat streven. Afgelopen dinsdag begon zij een demonstratieve estafette over 1 500 kilometer tussen Khetolai, nabij het plaatsje Pokhran in de woestijn van de deelstaat Rajasthan waar India tot dusverre al haar kernproeven deed, en Sarnath in de deelstaat Uttar Pradesh. Arundhati Roy figureert in het programma. Chellaney is niet onder de indruk. De schrijfster is de enige nationaal bekende figuur in de beweging, weet hij.

,,Al met al is het eerlijk te zeggen dat wíj de hypocrieten zijn'', schreef Roy over haar landgenoten. ,,Wij zijn degenen die een morele positie hebben opgegeven, namelijk: we hebben de technologie, we kunnen bommen maken als we willen, maar we zullen het niet doen. We geloven er niet in.''

Chellaney: ,,India heeft nooit gezegd dat het geen kernbommen zou maken. India heeft altijd in het midden gelaten of het de bom al had of niet. Dàt was pas hypocriet.'' Een maand geleden deed India voor het eerst sinds 1994 weer een test met de raket die de kernkoppen als ze eenmaal klaar zijn, zou moeten vervoeren: Agni. De Agni II, een middellange-afstandsraket, zou een bereik hebben van 2 000 kilometer. Het tijdschrift Jane's Defence Weekly meldde vorige week dat al aan de Agni III wordt gewerkt, die een bereik van 3 500 kilometer heeft.

Natuurlijk, zegt Chellaney. ,,Voor een adequate afschrikking van China heb je ook lange-afstandsraketten nodig. China is een uitgestrekt land. Peking ligt op vijfduizend kilometer.''

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden