Incasseringsvermogen coalitie op de proef gesteld

analyse Ook loyale oppositiepartijen beginnen nu aan eigen partijbelang te denken

Of ze nu wel of niet met het kabinet samenwerken, oppositiepartijen willen zich laten zien nu de verkiezingen naderen. Dat maakt het voor VVD en PvdA noodzakelijk om meer te slikken en uit te delen.

De initiatieven voor bestuurlijke hervormingen die het CDA dit weekend deed, komen niet uit de lucht vallen. Het zelfvertrouwen van de christen-democraten in de Tweede Kamer nam het afgelopen jaar zienderogen toe. De partij voert een pittige en energieke campagne.

De lol spat er af als Kamerleden het hebben over hun acties voor ondernemers in de grensregio's. De fractie pookte het vuurtje rondom de vorige week afgetreden staatssecretaris Weekers glimlachend op. Het CDA probeert niet eens meer mee te doen met akkoorden: het eigen verhaal komt nu eerst.

Dat is de uitkomst van bijna anderhalf jaar oppositie met een fractie die na de verkiezingen vooral uit nieuwkomers bestond, waarbij de rest de rol kon spelen van ervaren senior die weet hoe de hazen lopen.

Fractievoorzitter Buma begon eind 2010 al met het weer ontwikkelen van een eigen verhaal. De strijd over wel of niet regeren met de PVV was beslecht. De fractie had weer identiteit nodig. Hij had het in een interview met Trouw over 'een verantwoordelijke samenleving'. Eentje waarin vrijwilligers die voor buurtgenoten koken niet worden lastig gevallen met hygiëneregels van de overheid.

Dat verhaal, die fractie en deze tijd mondden dit weekend uit in een vrij vergaand voorstel voor een kiesstelsel waarbij de helft van de parlementariërs regionaal wordt gekozen. En een pleidooi voor een gekozen burgemeester, al liet Buma in het midden of dat door burgers of door de gemeenteraad moet gebeuren. Ideeën die getuigen van zelfvertrouwen.

Dan D66, ChristenUnie en de SGP. Na zich behoorlijk rustig te hebben gehouden, beginnen nu ook de loyale oppositiepartijen aan het partijbelang te denken. SGP-leider Kees van der Staaij kon het afgelopen vrijdag niet laten alvast wereldkundig te maken dat alleenstaande ouders met jonge kinderen in de bijstand geen sollicitatieplicht krijgen. Terwijl de besprekingen vandaag pas zouden worden afgerond. ChristenUnieleider Arie Slob werd gegund om zaterdag, op de dag dat zijn partij congresseerde, openbaar te maken dat kleine scholen hun extra toeslag behouden. D66, ChristenUnie en SGP krijgen het waarschijnlijk zelfs gedaan dat de bijstandswet een half jaar wordt uitgesteld.

Toen de drie oppositiepartijen een klein jaar geleden nog wat onwennig voor de eerste keer een akkoord met het kabinet sloten (het woonakkoord), was in ieder geval D66 niet bereid de onderhandelingen breder te trekken. Als onderwerpen worden uitgeruild, of immateriële thema's erbij betrokken raken, word je als partij ineens verantwoordelijk voor het geheel. De democraten wilden niet een regeerakkoord worden ingerommeld dat niet van hen was.

Inmiddels krijgen de partijen toch meer terug voor hun loyaliteit. Slob gaf dit weekend ruiterlijk toe dat het behoud van de toeslag voor kleine scholen mede te danken is aan de grotere ruimte die hij van het kabinet krijgt. Ook zijn D66- en SGP-collega's laten graag merken wat ze binnenhalen voor hun achterban.

Vraag is hoe groot het incasseringsvermogen van VVD en PvdA is, met twee verkiezingen in aantocht: de Gemeenteraads- en de Europese verkiezingen. Ze zien het CDA vol in de aanval. Van SP en PVV, de andere partijen die het kabinet in de senaat getalsmatig aan een meerderheid kunnen helpen, hoeven ze ook weinig steun te verwachten.

Rest de vraag hoeveel profilering D66, CU en de SGP de komende tijd nodig denken te hebben. Deze week komt al een testcase, als de Kamer over de problemen rond het Groninger gas praat. De CU liet dit weekend alvast weten extra voorwaarden te stellen aan het kabinetsplan.

-

Het kabinet heeft met de welwillende oppositie van D66, ChristenUnie en SGP al heel wat akkoorden gesloten. Toch moet er aan beide kanten de komende tijd nog worden geïncasseerd.

-

Deze week wordt gedebatteerd over het kabinetsplan om de gaskraan voor een deel dicht te draaien en Groningen te compenseren. Dat kost geld. De 'gedoogpartijen' willen daar verantwoordelijkheid voor nemen als de plannen zo worden bijgesteld dat zij er mee kunnen leven.

-

Ook deze week: De bijstand. Die mag niet zo streng worden als het kabinet voornemens was.

-

Volgende week staat de overheveling van de jeugdzorg naar gemeenten op de rol. Eerste Kamerfracties zijn bezorgd.

-

Dit voorjaar komt minister Bussemaker met nieuwe plannen voor een leenstelsel voor studenten, waar ze D66 en GroenLinks voor hoopt te winnen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden