Opinie

Inburgering hier jaagt Arabische lente aan

Egyptenaren die uit Libië vluchten.Beeld reuters

Immigranten doen geen afbreuk aan de westerse moraal. Integendeel, zij exporteren die naar hun thuisland.

De spanningen en de roep om meer vrijheid en democratisering in het Midden-Oosten - van Tunesië en Egypte tot Libië en Iran - roepen de vraag op naar de onderliggende oorzaken van deze ontwikkelingen.

Maar er kan ook een interessante koppeling gemaakt worden naar onze eigen samenleving en het immigrantendebat dat hierbinnen gevoerd wordt.

In dit debat waarschuwen onder anderen Geert Wilders en zijn Partij van de Vrijheid voor de gevaren van de 'islamisering van de Nederlandse samenleving'. De toenemende stroom niet-westerse immigranten zal afbreuk doen aan onze algemeen geldende westerse moraal.

Ter illustratie verwijst hij naar de weigerende houding van allochtonen zich te conformeren aan onze fundamentele morele principes en schetste hij meerdere malen het scenario van de oplegging van de shariawetgeving aan de Nederlandse burger als gevolg van een globaliserende islam.

De ontwikkelingen in het Midden-Oosten geven echter, tenminste ten dele, een ander beeld weer. Dat heeft alles te maken met de overdrachten die emigranten leveren aan hun thuisland. Dat is onder meer onderzocht door de Amerikaanse sociologe Peggy Levitt.

Volgens haar bestaan deze overdrachten niet enkel uit geld, zoals vaak werd verondersteld door andere wetenschappers, maar leveren zij ook sociale overdrachten aan hun land van herkomst.

Allochtonen komen als gevolg van hun verblijf in westerse landen in aanraking met en raken gewend aan de democratische grondbeginselen en vrijheden die in deze samenlevingen van toepassing zijn. Hiervoor hoeven zij overigens niet actief deel te nemen aan de verschillende democratische processen. Deze democratische assimilatie kan onbewust plaatsvinden wanneer migranten gebruik maken van bepaalde (nieuwe) vrijheden.

De ideeën en gebruiken waarmee migranten in aanraking komen, raken door het contact dat zij onderhouden met bijvoorbeeld vrienden en familie verspreid binnen de gemeenschappen waar zijzelf in het verleden deel van uitmaakten.

Met name de toegenomen beschikbaarheid en toegankelijkheid van de verschillende communicatiemiddelen hebben ertoe bijgedragen dat deze overdrachten sneller en vaker konden plaatsvinden. Met andere woorden: de sociale overdrachten van migranten vormen een belangrijke schakel voor de liberalisering van de maatschappijen waar zij zich niet langer in bevinden. Migratie is in die zin een katalysator voor (democratische) verandering.

Wanneer je de gebeurtenissen in het Midden-Oosten in dit kader plaatst, kan worden gesteld dat de komst van islamitische emigranten naar het Westen en hun deelname aan westerse samenlevingen mogelijkerwijs kan bijgedragen aan de morele liberalisering en democratisering van sterk islamitische landen. De roep om vrijheid die wordt gehoord, vindt voor een belangrijk deel zijn oorsprong in de verhalen en ervaringen van migranten.

Dit idee laat enerzijds het belang van inburgering zien van migranten binnen een samenleving. Anderzijds pleit het ook voor een meer cultureel relativistische benadering waarbij de kloof tussen verschillende culturele waarden deels in stand gehouden dient te worden om de communicatie tussen de migranten en individuen in hun thuisland mogelijk te blijven maken. Een te groot verschil in wereldbeeld zal namelijk leiden tot een te ingewikkelde discussie tussen migrant en achterblijver.

De conclusie is daarom enigszins paradoxaal en ironisch van aard ten opzichte van diegenen die ons waarschuwen voor islamisering en het verlies van de westerse liberale moraal. Wanneer je op internationaal niveau de democratie met haar daarbij behorende principes wil beschermen tegen mogelijk ondemocratische regimes, dan dient men juist deze individuen op nationaal niveau te betrekken binnen onze democratieën. De transnationale roep om vrijheid en democratie in het Midden-Oosten laat ons horen dat wij, het Westen, hier wellicht directer bij betrokken zijn dan we zelf soms denken.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden