In Zwitserland is de kloof tussen rösti en spaghetti weer gegroeid

Groot is de teleurstelling bij de Zwitserse vrouwen over de afwijzing van het zwangerschapsverlof. Zondag stemde 61 procent van de Zwitsers tegen een wettelijke regeling, waarmee het land eindelijk in de pas zou lopen met de meeste EU-landen.

Renske Heddema

Beter liep het af met de heroineverstrekking voor de zwaarstverslaafden. Daarmee stemde 55 procent van de burgers in. Ook het asielbeleid werd goedgekeurd: 71 procent stemde voor de wet die vluchtelingen voor oorlogsgeweld collectief een vrije toegang tot het land biedt, zonder zware procedures.

Met de laatste twee uitslagen laat Zwitserland zich van een gematigd-progressieve kant zien, met de nederlaag voor het zwangerschapsverlof wordt de klok teruggezet.

Dat de Zwitsers de moederschapsverzekering voor de derde keer met zulke grote cijfers zouden wegstemmen, kwam voor de regering als een pijnlijke verrassing. Vorige week liep de socialistische Zwitserse presidente Ruth Dreifuss nog optimistisch rond in de wandelgangen van het ILO-congres, de wereldorganisatie van de arbeid in Genève. Vrouwen zijn sterk, zei ze daar, verwijzend naar de dubbele verantwoordelijkheid die vrouwen vrijwel overal ter wereld hebben voor gezin én inkomen. En ze was vol vertrouwen in de goede afloop van het referendum over háár wetsvoorstel.

Toen ze in 1994 als minister aantrad, maakte Dreifuss het zwangerschapsverlof, dat al vanaf 1945 in de grondwet staat, tot het kernpunt van haar beleid. Eind vorig jaar wist ze beide Kamers voor haar voorstel te winnen: een zwangerschapsverlof van 14 weken, met een uitkering van 80 procent van het loon. Daarnaast zouden niet-werkzame vrouwen met een gezinsinkomen tot twee keer modaal, een uitkering krijgen van maximaal 4 000 frank (5 400 gulden).

Nu hebben de Zwitserse vrouwen in loondienst slechts recht op drie weken ziekteverlof, terwijl ze tot acht weken na de geboorte verplicht thuis moeten blijven. Moeders zonder cao zitten met een gat van vijf weken. Dat blijft voorlopig zo.

De regerende socialisten en christen-democraten, die nu hun wonden likken, hebben te veel gewild. Allereerst blijkt de financiering van de wet een obstakel te zijn geweest. De Zwitsers zijn bang dat hun stelsel van sociale voorzieningen, en vooral de AOW, door de nieuwe wet bedreigd wordt. Er zijn te veel onzekerheden op dit moment, en Zwitsers worden erg onrustig als het huishoudboekje niet klopt. De Duitstaligen althans. Meer Franstalige vrouwen werken; de West-Zwitsers zijn meer afhankelijk van de sociale wetgeving en stemmen over het algemeen linkser.

En zo markeert de zwarte zondag voor Dreifuss ook het contrast tussen het germaanse en latijnse Zwitserland: de zogeheten Rösti- en spaghettikloof is weer aanzienlijk groter geworden. Alle Franstalige kantons, en het enige Italiaanstalige kanton, Tessin, stemden voor het wetsvoorstel, alle Duitstalige tegen.

Bovendien spreekt uit de uitslag het verschil in Europees denken tussen beide regio's. De Franstaligen voelen zich zeer verwant aan de Franse buren en stemmen Europees. Harmonisering van de zwangerschapswet met Europa werd daar toegejuicht. De Duits-Zwitsers reageren anders. Als bij hen de onzekerheden toenemen, sluiten ze zich af, typerend voor dit bergvolk.

Maar bovenal heeft een meerderheid aangevoeld dat de regering een ruk naar rechts heeft gemaakt. Sinds kort hebben de christen-democratische ministers Cotti en Koller - beiden links van het midden - plaats gemaakt voor behoudender collega's. Hierdoor zijn de twee socialisten, onder wie de presidente, in het zevenkoppige kabinet meer geïsoleerd komen te staan.

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden