'In zulke mensen ga ik echt geen energie meer steken'

UTRECHT - De aspergeoogst is dit jaar rustig begonnen. De jaarlijkse veldslag om voldoende stekers te krijgen belooft dit jaar iets minder hevig te worden. Door het frisse weer is de groei van de witte lekkernij nog bij te houden. Maar vooral de grote telers in Oost-Brabant en Noord-Limburg, tegen de Belgische grens, vrezen de komst van de zomerzon. “Als de zon flink gaat schijnen, dan krijgen we hier pas echt problemen.”

Aspergeteler Henry Smeets uit Soerendonk, gemeente Maarheze, houdt zijn hart vast voor beter weer. Met twee hectare witte asperges - een flink voetbalveld - heeft hij een klein bedrijf. Maar ook dit veld moet elke twee dagen van nieuwe asperges zijn ontdaan. Als dat is gebeurd, steekt de volgende lading al weer de kop op. Het karwei begint dan weer van voor af aan, en dat zo'n twee maanden lang.

Vijf stekers, allemaal dorpelingen uit de omgeving, staan gebukt over hun rij. Vandaag moet de helft van het veld worden gedaan, een zware klus. “Deze vijf beginnen 's ochtends om half zeven en werken tot de middag”, zegt Smeets. “'s Middags komt er een nieuwe ploeg, dan zijn de scholieren uit de buurt vrij.” Tot 's avonds half tien wordt er doorgewerkt, sommige stekers maken dagen van tien uur.

De groei is volgens Smeets bij te houden zo lang de temperatuur van de grond niet boven veertien graden komt. “Maar als de temperatuur oploopt tot twintig graden, dan groeien de asperges wel tien centimeter per dag. Dat kunnen we met deze ploeg dus nooit aan.” De asperges moeten de grond uit voor ze hun kop boven de grond steken, anders verkleuren ze en daalt de kwaliteit.

Smeets heeft nog geen idee wat hij zal doen als de zon echt gaat schijnen. “Er zijn hier vijftien telers in de omgeving, we zitten elk jaar weer in een veldslag om het personeel.”

Elk jaar komen er weer mensen uit Oost-Europa, vooral Polen, op de bonnefooi op de aspergeoogst af. Gisteren nog, hield de politie in Horst in Noord-Limburg in samenwerking met de Inspectiedienst van het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid twintig illegale Poolse aspergestekers aan. Geen van hen had een tewerkstellingsvergunning. Zij worden Nederland uitgezet, de werkgever krijg een procesverbaal.

Smeets gaat geen illegale werknemers inzetten, zegt hij, ook niet als de nood aan de man komt. “Ik heb geen zin om straks weer op het politiebureau te zitten.” Twee jaar terug betaalde hij een forse boete toen de politie enkele illegalen van zijn land plukte. Bij een volgende keer betaalt hij 10 000 gulden per 'illegaal'.

“Het is erger dan in de Tweede Wereldoorlog”, aldus de getergde teler. “Vorig jaar kwam de vreemdelingenpolitie met helikopters overvliegen en stuurden ze honden op ons af. Dat risico neem ik dus niet meer.”

Hoe groot het arbeidsprobleem kan worden voor grotere bedrijven van 10 tot 20 hectare, laat zich raden. “Dag en nacht steken”, antwoordt de vrouw van een middelgrote teler op de vraag wat ze gaat doen als de zomer losbarst. Omdat grote bedrijven 'kunstgrepen' niet kunnen uitsluiten, blijven ze liever anoniem.

Jaren hebben de telers samen met de arbeidsbureaus naar oplossingen gezocht. “De arbeidsbureaus willen dat we met langdurig werklozen werken”, vertelt Adri Jonkers uit Spoordonk bij Oirschot. “Maar aspergesteken moet je kunnen. Elke nieuwe kracht heeft twee dagen begeleiding nodig, en dan moet je ook nog tempo kunnen maken.”

Van de vijftien mensen die het arbeidsbureau in vorige jaren stuurde, had Jonkers er aan het eind van het seizoen nog één of twee over. “Werklozen dwingen om in de asperges te werken, helpt helemáál niets. Als je er geen zin in hebt, hou je het geen twee dagen uit. In zulke mensen ga ik geen energie meer steken.”

De kostprijs per kilo asperges is volgens Jonkers ongeveer zes gulden. Drie gulden is alleen voor het steken. Het wassen, rechtsnijden en sorteren komt daar nog bij. “We sorteren in maar liefst vijftien categoriën”, zegt Jonkers. Een beetje verkleuring mag, maar asperges die te lang staan worden groen. “In Frankrijk malen ze daar niet om. Maar de Nederlandse consument is, een beetje verwend.”

Jonkers kan zich boos maken op de vakbond, die eist dat de telers het minimumloon betalen. Het gevolg is, zegt hij, dat hij iedereen moet wegsturen die geen tempo kan maken. En dat zijn er nogal wat. “Als iemand dus acht kilo steekt in plaats van twaalf, dan moet hij weg. Ik wil graag dat de mensen hier prettig werken, maar ik ben geen filantropische instelling.”

Volgens Frank de Wijs, sociaal secretaris bij de Noord-Brabantse Christelijke Boerenbond (NCB), wordt het arbeidsprobleem 'nogal opgeblazen'. “Het gaat in feite om een tekort van enkele honderden arbeidskrachten, dat zich twee weken per jaar voordoet tijdens de 'piek'. Echt grote problemen zijn er alleen bij enkele grote bedrijven dicht bij de Belgische grens.”

Het probleem is volgens De Wijs verergerd, toen de EU het inzetten van niet-EU-onderdanen, zoals Polen, ging verbieden. Ieren, Engelsen en Portugezen kunnen wel een werkvergunning krijgen. Maar Smeets uit Soerendonk heeft daar beroerde ervaringen mee. “Via de Europese arbeidsbemiddeling kreeg ik allerlei types op mijn dak gestuurd. Wij moeten voor alles zorgen: onderdak, voedsel, zelfs het vliegticket. Sommige van die lui kwamen hier lekker betaald vakantiehouden, en waren na twee dagen naar Amsterdam vertrokken. Dat boek is voor mij dus ook gesloten.”

Volgens de telers houdt de vakbond ten onrechte vast aan het minimumloon. Jonkers: “Als ik gewoon per kilo mag betalen, kan ik genoeg mensen krijgen. Maar door de eisen van de bond kan ik alleen mensen aannemen die genoeg steken om het minimumloon te halen. Veel mensen willen best voor minder, maar dat mag dus niet. Ik zeg: dit is seizoenswerk, laat daarvoor die CAO nou eens los.”

Sinds enkele jaren dwingt de Europese regelgeving de telers tot creatieve oplossingen. Adri Jonkers werkt dit jaar voor het eerst met een gloednieuwe techniek. Zijn aspergevelden hebben veel weg van een 'zee', waarvan de golven worden gevormd door met zwart plastic afgedekte rijen. Het zwarte plastic moet ervoor zorgen dat de asperges sneller groeien, zodat in een koele tijd meer kan worden geoogst. Bij felle zonneschijn wordt over het zwarte plastic wit plastic gelegd, dat het zonlicht en de warmte weerkaatst. Door aldus de groeisnelheid tijdens de piek af te remmen, hoopt Jonkers minder mensen te hoeven inzetten. “Ik verwacht er veel van. Als het meezit oogsten we met hetzelfde aantal mensen ook nog 25 procent meer.”

Anneriek Holtermans (20) studeert aan de sportacademie in Sittard. Ze steekt asperges 'om weer in de plus te komen'. “Ik heb een aanvullende beurs, daar word je niet echt vet van. En ik wil ook graag op vakantie.”

Het systeem van Jonkers bevalt haar goed, zegt ze. “Je moet wel wat meer bukken om het plastic terug te leggen als je een stuk gedaan hebt. Maar we hoeven de metalen vergaarbak niet meer mee te zeulen, dus dat heft elkaar mooi op.” Ze heeft een goede ochtend gehad, zegt ze. “Vijf kisten van twaalf kilo. Dat is toch weer zestig piek.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden