In Zuid-Afrika wil rugby maar geen nationale sport worden

Springbok-fans kijken bij de Pirates Rugby Club in Greenside, Johannesburg, naar het WK-duel tussen Wales en Zuid-Afrika. Beeld Bram Lammers

Gary van der Merwe (53) springt op en balt zijn vuist. De grimas op zijn gezicht is een explosie van blijdschap en opluchting. Rondom hem stijgt gejuich op. Vijf minuten voor tijd hebben de Springboks (het Zuid-Afrikaanse rugbyteam) in de kwartfinale op het WK dan toch eindelijk hun achterstand op het stugge Wales omgebogen in een zeker lijkende overwinning.

Goede vriend Keith Lockwood (52) lacht. "Gelukkig maar, want Gary is altijd uitzonderlijk chagrijnig als we verliezen." Van der Merwe geeft het ruiterlijk toe. "Ik was de hele dag al bloednerveus", zegt hij. "Als we verliezen kan ik een week van slag zijn."

De twee vrienden kijken de kwartfinale op de Pirates Sports Club in de welvarende wijk Greenside in Johannesburg. Er zijn buiten, naast de rugbyvelden, enkele honderden plastic stoelen voor een groot scherm opgesteld. Langs de zijkant van de openluchtbioscoop staan lange tafels. Daar zitten grotere groepen fans: biertje in de hand, T-shirt van de Springboks aan en... bijna allemaal blank.

Zoals zo vaak laaide de discussie over het blanke karakter van het Zuid-Afrikaanse rugbyteam voorafgaand aan het toernooi op. Van de 31-koppige selectie waarmee Zuid-Afrika het WK begon, waren 23 spelers blank: zo'n 75 procent. Terwijl nog geen 9 procent van de bevolking die huidskleur heeft.

Invictus
Volgens critici is dit een gevolg van aanhoudend racisme binnen het rugby. Met voetbal en cricket is het de populairste sport in Zuid-Afrika. En de succesvolste: Zuid-Afrika won in 1995 en 2007 het WK.

Rugby was ooit de sport van het blanke apartheidsregime. Niet voor niets gebruikte Nelson Mandela in 1995 uitgerekend rugby om na de val van de apartheid een band te smeden met de blanke bevolking. Hollywood produceerde daarover zelfs een heuse kaskraker: Invictus, met Morgan Freeman als Mandela en Matt Damon als de toenmalige aanvoerder van de Springboks in de hoofdrollen.

Rugby is desalniettemin een overwegend blanke sport gebleven, geeft Lockwood toe. De veranderingen in de sport zijn achtergebleven bij die in het land. "Rugby is nog altijd geen echt nationale sport. Slechts 30 procent volgt het WK." Al is er wel enige vooruitgang geboekt. Dit jaar zijn acht spelers binnen de rugbyselectie niet-blank, in 1995 was dat er slechts één.

Ook is het zo dat in absolute getallen ondertussen meer donkere dan blanke Zuid-Afrikanen de sport beoefenen, zegt de vooraanstaande, donkere rugbyjournalist Simnikiwe Xabanisa. Niet gek, aangezien 90 procent van de Zuid-Afrikaanse bevolking niet-blank is. Jeugdteams zijn ook best een aardige afspiegeling van de samenleving. Maar blanken breken nog altijd sneller door naar de eerste teams.

Onbekendheid
Dit komt volgens Xabanisa doordat rugbycoaches in Zuid-Afrika meestal blanke mannen zijn. "Ik geloof niet in kwade opzet", zegt hij. "Maar ik denk wel dat die blanke coaches bij spelers met gelijk talent onbewust de voorkeur geven aan een blanke speler. Zij kunnen makkelijker met hem communiceren en kennen zijn culturele achtergrond. Zij onderschatten donkere spelers instinctief."

Lockwood weet niet of dat de hoofdreden is. Hij denkt dat het vooral een kwestie is van onbekendheid met de sport onder veel zwarte Zuid-Afrikanen. "De liefde voor rugby wordt van ouder op kind doorgegeven of gecreëerd op school. In townships bestaan vaak niet de faciliteiten om leerlingen bekend te maken met de sport."

De kans lijkt daarom klein dat het Zuid-Afrikaanse rugbyteam in 2019 voor de helft uit niet-blanke spelers bestaat, zoals de doelstelling is. Daardoor keren volgens Xabanisa steeds meer donkere fans zich af van het nationale team. Maar het medicijn is volgens hem simpel: wereldkampioen worden. "Zuid-Afrikanen zijn patriottistisch. Ongeacht hun huidskleur houden zij van winnaars."

Lockwood en Van der Merwe zijn er op de Pirates Sports Club na de krappe winst op Wales (23-19) echter nog niet van overtuigd dat dit werkelijk gaat lukken. Voor de titel moet het spel beter. Niet in de laatste plaats in de halve finale tegen Nieuw-Zeeland: de regerend wereldkampioen.

Australië ontsnapt

Zuid-Afrika neemt het in de halve finale van het WK op tegen Nieuw-Zeeland, dat zaterdag met 62-13 over Frankrijk heenwalste. In de andere halve eindstrijd speelt Argentinië tegen Australië. De Zuid-Amerikanen versloegen Ierland (43-20). Australië had het gisteravond zwaar tegen Schotland: 35-34. Pas in de laatste minuut schoot Bernard Foley zijn team met een penaltykick langs Schotland, dat speelde zonder Tim Visser.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden