In Zimbabwe worden verkiezingen niet in de steden, maar op het platteland gewonnen

Beeld EPA

Zimbabwe stemt vandaag. De kans is groot dat geen van de presidentskandidaten een meerderheid haalt. Een eventuele tweede ronde boezemt velen angst in.

Het lijkt alsof letterlijk heel Harare is uitgelopen voor de afsluitende verkiezingsbijeenkomst van oppositiepartij MDC. De toeloop is enorm. "Welkom in het nieuwe Zimbabwe", jubelt Golden Kofa (36). "Vanaf 1 augustus ziet de toekomst van dit land er stralend uit. Want dan hebben we een nieuwe president: Nelson Chamisa."

Zimbabwe gaat vandaag naar de stembus, voor de eerste keer sinds 1980 zonder dat Robert Mugabe meedoet. De ex-president werd na 37 jaar in november afgezet door het leger. De verkiezingen vinden momenteel in relatieve vreedzaamheid plaats. Vooral in de steden als Harare lijkt niemand nog bang ervoor uit te komen oppositielid te zijn. De verwachting is dan ook dat de verkiezingsopkomst vandaag ongekend hoog zal zijn.

Maar de tegeltjeswijsheid luidt: verkiezingen in Zimbabwe worden niet in de steden gewonnen, maar op het platteland. Daar is regeringspartij Zanu-PF van president Emmerson Mnangagwa traditioneel sterker. Zanu-PF-stemmer Fiona Chimhini (30) is daardoor niet erg onder de indruk van al het MDC-enthousiasme in haar stad. "Chamisa is met veertig jaar te jong om een land te leiden", meent de schoonheidsspecialiste. "Jonge kerels als hij willen zich bewijzen, rijk worden, status verwerven. Hij is een blaffende hond die niet bijt. Hij zal de verkiezingen nooit winnen."

Verdeelde achterban 

De peilingen voorspellen een nek-aan-nekrace. De kans is zelfs groot dat Mnangagwa noch Chamisa een meerderheid behaalt. Want er zijn ook nog 21 andere presidentskandidaten. Beide topfavorieten kampen bovendien met hetzelfde probleem: een verdeelde achterban.

Binnen Zanu-PF strijden Mugabe-loyalisten met Mnangagwa's fractie, die vooral bestaat uit het leger en mensen daaromheen. Mugabe-loyalisten hebben al gedreigd Zanu-PF in het stemhokje te laten vallen. Chamisa op zijn beurt leidt een fragiele alliantie: een samenwerkingsverband van zeven verschillende oppositiepartijen. Niet iedereen die tegen regeringspartij Zanu-PF is, is automatisch enthousiast over hem als alternatief.

De meest recente opiniepeiling voorspelde dat Mnangagwa vandaag op 40 procent van de stemmen kan rekenen, en Chamisa op 37 procent. In dat geval komt er in september een tweede ronde. De vrees is dat het dan weleens gedaan kan zijn met de huidige verkiezingsvrijheid. De enige keer dat het tot zo'n beslissingsronde kwam, in 2008, eindigde het in een golf van geweld, vooral op het platteland, aangewakkerd door niemand minder dan Mnangagwa, toen nog de rechterhand van Mugabe.

Collin Mhondiwa (45) bijvoorbeeld is doodsbang. Licht ineengedoken zit hij in zijn hutje in het dorp Dengu, een klein uur ten noordoosten van Harare, maar gevoelsmatig lichtjaren verwijderd van de moderne wereld. Hij warmt zich aan een houtvuur. Zijn vrouw zit tegenover hem, met een van hun zes kinderen op schoot. "Ze hebben gedreigd me te vermoorden als er een tweede ronde komt", zegt hij op fluistervolume. "Ze weten dat ik altijd MDC stem. Als de verkiezingen niet in de eerste ronde worden beslist, vlucht ik hier voor een tijdje weg."

Ook politiek analist Moses Nkomo (40) uit Harare is er niet gerust op. "Bij een eventuele tweede ronde is het echt de laatste kans op lijfsbehoud voor Zanu-PF-kopstukken. Als de MDC aan de macht komt, moeten zij zich immers gaan verantwoorden voor wat zij onder Mugabe hebben aangericht. En vergeet niet dat zij via een legercoup aan de macht zijn gekomen.

Mnangagwa mag aan een charmeoffensief bezig zijn voor de buitenwereld, hij is uiteindelijk slechts een marionet van het leger. Niet voor niets leidde niet hij, maar ex-generaal en nu vicepresident Constantino Chiwenga, of een andere militair, de meeste Zanu-PF-bijeenkomsten op het platteland. Dat diende daar een signaal af te geven."

Emmerson Mnangagwa (75), Zanu-PF

Westerse landen zullen het nooit openlijk toegeven, maar de huidige president Emmerson Mnangagwa lijkt stilletjes hun favoriet. Hij was de rechterhand van Robert Mugabe en wordt verdacht van betrokkenheid bij de massamoord op de Ndebele in het zuiden van Zimbabwe in de jaren tachtig en bij het verkiezingsgeweld van 2008. Hij kwam aan de macht door een legercoup. Maar, zo klinkt het, Mnangagwa zou een leider kunnen zijn als Paul Kagame in Rwanda: niet democratisch, wel economisch succesvol. Hij stelt Zimbabwe open voor internationale investeringen. Maar tegenstanders zeggen: hij was onderdeel van het Mugabe-regime, dus met hem zal er weinig echt veranderen.

Nelson Chamisa (40), MDC

Nelson Chamisa belooft Zimbabwanen echte verandering en vooral ook: banen. "Zanu-PF zal frauderen, maar zelfs met één hand op de rug gebonden winnen we", verzekerde hij afgelopen week. De jurist, tevens predikant binnen de pinkstergemeente, gaat altijd strak in pak gekleed. Hij was op zijn 25ste al parlementslid en op zijn 31ste minister in de door de internationale gemeenschap afgedwongen coalitieregering van Zanu-PF en MDC na de gewelddadige verkiezingen van 2008. In aanloop van die verkiezingen werd hij ernstig mishandeld door Zanu-PF-aanhangers en liep hij een schedelbasisfractuur op. Toch is er ook kritiek: hij zou te veel op geld en macht uit zijn en er niet in zijn geslaagd de eenheid te bewaren binnen oppositiepartij MDC.

Lees ook:

In Zimbabwe waart de geest van Mugabe nog rond

Toen president Mugabe in november werd afgezet, kende de euforie in Zimbabwe geen grenzen. Maar in aanloop naar de verkiezingen van maandag slaat de vertwijfeling weer toe. Opnieuw is er vrees voor geweld.

Zimbabwanen smeken bij de verkiezingen om contant geld

Zimbabwe kiest maandag een nieuwe president. Die zal het nijpende tekort aan cash geld moeten oplossen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden