In wapenexport moet EU één lijn trekken

Wapendeals staan vaak op gespannen voet met veiligheidsbelangenen mensenrechten. Dat moet anders, betogen Sjoerd Sjoerdsma (D66) en Michiel Servaes (PvdA).

Dit voorjaar werd het pijnlijk duidelijk. Terwijl de Krim geannexeerd werd, wilde Frankrijk twee mistral-schepen aan de Russische marine slijten. Natuurlijk, er stond 1,2 miljard euro op het spel, maar wat is dat waard als Europa geconfronteerd wordt met de grootste geopolitieke uitdaging sinds het einde van de Koude Oorlog? Levering zou een volstrekt verkeerd signaal zijn, precies op het moment dat de EU de druk op president Poetin wilde opvoeren vanwege de agressie in Oekraïne. Pas na de ramp met MH17 en na stevige druk besloten de Fransen de levering op te schorten.

Het voorval toont de kwetsbaarheid van het Europese buitenlandbeleid en staat helaas niet op zichzelf. Regelmatig staan wapendeals op gespannen voet met veiligheidsbelangen, principes over mensenrechten en Europese eensgezindheid. Zo leverde België machinegeweren aan Nepal, terwijl Duitsland die levering geweigerd had vanwege de interne spanningen. Omgekeerd leverde Duitsland juist wel Leopard-tanks aan Indonesië, waar Nederland dit vanwege de mensenrechtensituatie had nagelaten.

En onlangs tekende Frankrijk zijn grootste militaire contract met Egypte in twintig jaar, terwijl de EU net besloten had tot terughoudendheid in de samenwerking met het Sisi-regime. PvdA en D66 willen een eind maken aan zulke situaties. Samen hebben wij daarom een initiatiefnota gepresenteerd met voorstellen voor een geloofwaardig en eenduidig wapenexportbeleid in Europa.

Om mensenrechten en veiligheidsbelangen een prominentere rol te laten spelen en een gelijk speelveld in Europa te creëren, pleiten wij voor de oprichting van een onafhankelijke Europese wapenexportautoriteit.

Scheidsrechter

Deze autoriteit kan optreden als scheidsrechter als een lidstaat van plan is in te stemmen met een vergunningsaanvraag voor wapenexport naar een bepaald land terwijl een vergelijkbare aanvraag eerder door een andere lidstaat is afgewezen. Het inwinnen van advies over de wenselijkheid van een leverantie kan ook worden gevraagd als de ene lidstaat van plan is een vergunning af te geven, maar andere lidstaten daar vraagtekens bij zetten.

Bij beoordelingen van aanvragen voor exportvergunningen zien we vooral een tegenstrijdige interpretatie van het zogenoemde mensenrechtencriterium. Om te voorkomen dat de toetsing op risico's voor geweld, marteling of straffeloosheid halfslachtig plaatsvindt, zou de EU jaarlijks een aantal risicolanden moeten aanwijzen. Voor deze landen wordt een advies gevraagd aan mensenrechtenorganisaties als Amnesty International en Human Rights Watch en aan de VN en de Raad van Europa. Zo kunnen zij beter oordelen over het al dan niet afgeven van exportvergunningen.

Zelfs als er maatregelen worden genomen, hebben deze vaak niet het beoogde effect. Het wapenembargo met Rusland gold bijvoorbeeld niet voor de Franse oorlogsschepen. Het effect van Europese wapenembargo's moet daarom worden vergroot door niet alleen nieuwe, maar ook bestaande wapendeals automatisch te bevriezen. Tweeslachtigheid in het Europese beleid wordt hiermee voorkomen. Tot slot moet ook de controle na levering verbeteren.

Natuurlijk is er bij wapenexport vaak sprake van spanning tussen de economische belangen en de veiligheidsbelangen en mensenrechten. Met de toegenomen instabiliteit in de directe omgeving van Europa kunnen we ons echter niet veroorloven dat de EU uit elkaar wordt gespeeld. Onze voorstellen vormen een concrete aanzet voor een geloofwaardig en eenduidig wapenexportbeleid.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden