In verzet tegen egotrippers

De bekende apenonderzoeker Frans de Waal noemt een menselijke eigenschap als moreel besef 'de aap in ons'. Het zou niet zomaar een vernisje op onze dierlijke natuur zijn, maar een oeroude eigenschap. Neurobioloog Johan Bolhuis en ethicus Marc Düwell schrijven dat 'De aap in ons' mooi klinkt, maar een griezelige fictie is, (Letter & Geest, 23 april).

Het hangt er maar net vanaf vanuit welk perspectief je het ontstaan en de ontwikkeling van onze moraal bekijkt. Bolhuis en Düwell uiten kritiek op wat zij achterhaalde morele opvattingen - dat wil zeggen achterhaalde opvattingen over moraal - en ongefundeerde speculaties noemen, die zouden leiden tot bevestiging van bestaande stereotypen. Boys will be boys en dat zal altijd zo blijven. 'Het zit in onze zelfzuchtige genen en we kunnen er niets aan doen.'

Het is of de duvel ermee speelt. Is hun de beruchte laatste zin ontgaan van 'De zelfzuchtige genen' van Richard Dawkins, het boek waar ze wel aan refereren? Die luidt als volgt: "Wij kunnen als enige op aarde in opstand komen tegen de tyrannie van zelfzuchtige replicators" (We, alone on earth, can rebel against the tyranny of the selfish replicators).

Dawkins zegt het keer op keer: Zelfzuchtige genen betekent niet dat we automatisch egoïsten zijn. Altruïsme kan ook geselecteerd worden. Dawkins en Frans de Waal menen beiden dat er een verschil is tussen de genetische drijfveer van evolutie en hoe mensen zich in werkelijkheid gedragen.

Wat écht achterhaald is, is om te stellen dat voorstanders van het idee achter de zelfzuchtige genen beweren dat de maatschappij bestaat uit louter egotrippers en dat er niets aan te doen is.

Natuurlijk kunnen we er iets aan doen, zegt Dawkins, en hij pleit voor een vriendelijker, zachtaardiger en meer empatische samenleving. Het is mogelijk om dit streven naïef te noemen, maar het is onacceptabel om hem af te schilderen als een sociaal darwinist.

Die veelbesproken laatste zin uit De zelfzuchtige genen bleef in alle latere uitgaven van het boek gehandhaafd en kan onmogelijk genegeerd worden.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden