'In verhalen ligt onze toekomst'

De Canadese schrijfster Margaret Atwood begaf zich voor haar laatste drie boeken in sciencefiction. De mens eindigt bij haar als figurant in mythen.

Vertellingen en mythen zijn de onderwerpen van Atwoods nieuwe roman 'MaddAddam'. Ze vormen ook een eindeloze inspiratiebron voor de schrijfster zelf. Tijdens een interview in Amsterdam komen de meest uiteenlopende voorbeelden aan bod: Genesis, '1984', Indiaanse scheppingsmythen, de 'Mad Max'-films. Het gesprek bestrijkt zowel 17de-eeuwse puriteinse preken als de ins en outs van online uitgeven.

Het verhaal van 'MaddAddam' gaat echter terug op een bestaande ervaring. Zo'n vijftien jaar geleden, tijdens een reis in Noord-Australië, bezochten Atwood en haar man Graeme Gibson, beiden toegewijde vogelbeschermers, een reservaat voor de kasuaris, een ernstig bedreigde, grote loopvogel.

De confrontatie met het fenomeen uitsterven, zegt ze, werd de kiem van haar roman 'Oryx en Crake' (2003). Dit boek speelt zich af in een nabije toekomst waarin genetische modificatie niet alleen kweekvlees in een petrischaaltje heeft geproduceerd, maar ook lichtgevende konijnen, varkens met bijna menselijke intelligentie, en schapen die mensenhaar leveren. Een jonge bioloog die zichzelf Crake heeft genoemd, naar een bedreigde soort waterhoen, besluit de wereld te redden door het menselijk ras met een dodelijk virus te elimineren. Tegelijk creëert hij als vervanging enkele geïdealiseerde, mensachtige wezens. Deze zachtaardige 'kinderen van Crake' kennen geen jaloezie of hebzucht, dragen geen kleren, hebben huidtinten in alle kleuren van de regenboog, en eten alleen bladeren en gras.

Uw vader was bioloog, uw broer ook. Begrijpt u Crake's verleiding om te prutsen aan onze genen?

"Absoluut. Dat begrijpt iedereen die ooit met Lego heeft gespeeld. Iets doen puur om te zien wat de gevolgen zijn, daar houden we van."

Is het misschien dezelfde drijfveer die schrijvers motiveert?

"Ja, alleen kunnen schrijvers het altijd opnieuw proberen."

'Het Jaar van de vloed' (2009), het tweede boek van de trilogie, laat een heel andere benadering van biologie zien. Het gaat over een groep die zich 'de Hoveniers van de Heer' noemt: geloofsgemeenschap, eco-commune en verzetsgroep in één. De Hoveniers halen hun kijk op de schepping uit Genesis 9, Gods belofte na de zondvloed.

Atwood legt uit: "Sommige christen-fundamentalisten zien deze rede, waarin God tegen Noach zegt: 'Je zult heersen over de aarde en de dieren zullen bang voor je zijn', als bewijs dat God zijn schepping aan ons overdroeg en dat wij ermee kunnen doen wat we willen.'"

Adam Een, de stichter van de Hoveniers, bevindt zich in het tegenovergestelde kamp: de rentmeesters, die geloven dat ze de aarde in bewaring hebben gekregen. Uitgaande van Gods waarschuwing dat 'het voortbrengsel van des mensen hart boos is van zijn jeugd aan' ziet Adam Een het als zijn taak om de schepping tegen zijn medemensen te beschermen.

De Hoveniers hebben hun eigen heiligendagen bedacht, waarop ze de heilige Franciscus van Assisi, martelares Dian Fossey en de heilige Jacques Cousteau vereren, samen met een hele horde obscure figuren, die allemaal bestaande personen blijken te zijn. Deze verwijzingen naar vaak onbezongen wetenschappers en activisten maken 'Het jaar van de vloed' tot een iets optimistischer boek dan zijn voorganger. Atwood zelf zegt dat hun voorbeeld hoopgevend is, en dat ze het leuk vond om zo nieuwe inspiratiebronnen te ontdekken.

"Een paar keer heb ik op Twitter gevraagd of iemand een goede tip had voor een heilige. Ik zocht bijvoorbeeld een heilige voor de bijenteelt, en ik kreeg een aantal heel goede suggesties toegestuurd."

Nu is Atwoods derde boek in de reeks verschenen, 'MaddAddam'. Hierin is het grootste deel van de mensheid al bezweken aan de door Crake veroorzaakte pandemie. Een handjevol overlevenden, de meesten van hen Hoveniers van de Heer, probeert een nieuw leven op te bouwen in een vijandige omgeving. Ondertussen krijgt heldin Toby de taak om de wereld zoals zij die gekend heeft uit te leggen aan de Kinderen van Crake. Deze simpele maar ook zeer nieuwsgierige wezens zetten vervolgens haar verklaringen om in soms wonderlijke legenden. Zelfs al overleeft de mensheid niet, hun verhalen zullen de tand des tijds doorstaan.

Een Britse recensent meende dat Atwood in 'MaddAddam' een nieuwe zondeval, veroorzaakt door de 'arrogantie en hebzucht van het laatkapitalisme', had beschreven, gevolgd door een herwonnen paradijs. Was dat Atwoods bedoeling?

Atwood staat erom bekend dat ze zich niet makkelijk laat vastpinnen. Als haar een vraag gesteld wordt die ze liever niet beantwoordt, blijkt haar omvangrijke literatuurkennis een handig middel om verstoppertje te spelen. Dus legt ze uit dat je 'MaddAddam' in termen van bijna elke scheppingsgeschiedenis zou kunnen lezen. "Het bijbelse verhaal spreekt de westerse samenleving aan omdat het ons fundament is, maar het is niet het enige verhaal. Ik vind sommige andere oorspronglegenden ook heel mooi. Bepaalde Noord-Amerikaanse indianenstammen vertelden dat de mens uit een kokkelschelp kwam. Waarom ook niet?"

Als u nu, op uw 73ste, naar uw eigen veelzijdige carrière kijkt, ziet u dan een patroon?

"We weten in elk geval waar het heen gaat. We kennen de plot, we weten hoe dit afloopt. Daarom zijn jonge mensen zo veel onzekerder dan ouderen. Zij kennen de plot nog niet. Ze hebben geen idee wat er van hen zal worden, en daardoor zien ze allerlei apen en beren."

En wat is de toekomst van de mensheid in 'MaddAddam'? Toby en haar vriend Zeb veranderen gaandeweg in figuren uit de scheppingsmythe die de Kinderen van Crake bezig zijn te construeren. Zullen de laatste mensen uitgroeien tot een nieuwe Adam en Eva, mythische figuren voor een post-menselijke soort?

Deze keer maakt Atwoods antwoord omwegen langs Shakespeare, sprookjes en 'Het Zwanenmeer' voordat ze concludeert: "Dat is wat er met ons gebeurt. Wie blijft voortbestaan, gaat verder als een figuur in een verhaal."

Margaret Atwood
Margaret Atwood (Ottawa, Canada, 1939) is een van de grote hedendaagse Engelstalige schrijvers. Sinds de jaren zestig schreef ze veertien romans en ettelijke korte verhalen, gedichten en essays. Ze heeft een voorliefde voor de nieuwe media. Zo is ze een fervent Twitteraar, heeft ze een bijdrage geleverd aan een mobiele game over zombies, en is ze bezig een korte roman in afleveringen uit te brengen op het webtijdschrift Byliner.

De trilogie 'Oryx en Crake' (2003), 'Het jaar van de vloed' (2009) en haar nieuwste boek, 'MaddAddam', grenzen aan sciencefiction. Maar ze was altijd al een veelzijdig schrijfster. 'De roofbruid' (1993) is een eigentijdse kijk op de perikelen van de moderne relatie. 'Alias Grace' (1996) is een historische roman over een moord in 19de-eeuws Canada. 'De blinde huurmoordenaar' (2000, winnaar van de Booker Prize) onderzoekt hoe we verhalen vertellen - en of we de verteller kunnen vertrouwen.

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden