'In twee jaar kan veel veranderen'

Als de basisbeurs verdwijnt, zullen veel scholieren niet gaan studeren, vrezen met name de hbo-opleidingen. Vwo-leerlingen uit Emmen discussiëren over de mogelijke gevolgen van de plannen van PvdA en VVD.

REPORTAGE | MARIJKE DE VRIES

'Die langstudeerboete was eigenlijk een beter idee", verzucht Milan als maatschappijleerdocente Elze Doelman voorrekent wat het afschaffen van de basisbeurs hem gaat kosten. Die boete was zo streng nog niet, vindt Chelvan. Je mocht immers een jaar uitlopen tijdens je studie. Langstuderen is bovendien je eigen verantwoordelijkheid, zegt Thomas. "Raar dat volwassenen die al klaar zijn met hun studie hierover mogen beslissen." Hij krijgt bijval van Milan: "Het zou ook raar zijn als wij opeens over de hoogte van de pensioenen mogen beslissen."

In de vijfde klas vwo van het Hondsrug College in Emmen wordt maandagmiddag bediscussieerd wat het afschaffen van de basisbeurs zou betekenen. Want als het aan PvdA en VVD ligt, krijgen deze leerlingen die straks, als ze eenmaal studeren, niet meer. Nu krijgen studenten die bij hun ouders wonen 96 euro per maand van de overheid en uitwonende studenten 266 euro. Maar de partijen willen dat vanaf 2014 voor nieuwe studenten afschaffen. Die gaan er daarmee 1100 tot 3200 euro per jaar op achteruit - dat geld moeten ze extra gaan lenen.

Veel geld, vinden de Emmense scholieren. Nogal gemeen en niet echt sociaal, vat Brittany samen. "266 euro per maand minder: dat scheelt zowat een heel bijbaantje", aldus Ilse. Ze gaat straks natuurlijk wel meer verdienen en iedereen kan lenen, zegt docente Elze Doelman. "Maar het nodigt niet uit om te gaan studeren", vindt Chelvan.

Het laatste vreest de HBO-raad ook. De vereniging van hogescholen becijferde vorige maand al dat 20.000 scholieren niet zullen gaan studeren als de basisbeurs verdwijnt. Deze week ging er een brandbrief naar de informateurs. Als ook de aanvullende beurs voor kinderen uit gezinnen met een laag inkomen sneuvelt, haken nog eens 15.000 leerlingen af, stelt de vereniging. In driekwart van de gevallen zou het gaan om potentiële hbo'ers. Hun ouders zijn gemiddeld lager opgeleid en verdienen over het algemeen minder dan ouders van universitaire studenten: van de ouders van hbo'ers heeft 40 procent zelf ook een hoger-onderwijsdiploma, tegenover 63 procent van de universitaire studenten.

Die eventuele afhakers zouden voor een deel op het Hondsrug College kunnen zitten. De protestants christelijke scholengemeenschap in het zuidoosten van Drenthe telt zo'n tweeduizend leerlingen. Driekwart is afkomstig uit de gemeente Emmen (109.000 inwoners). In deze regio is slechts twintig procent van de beroepsbevolking hoogopgeleid. Landelijk is dat 28 procent (en in steden als Utrecht en Amsterdam is de helft hoogopgeleid). Daarmee bungelt Emmen helemaal onderaan de lijst van de vijftig grote Nederlandse gemeenten, die jaarlijks wordt gepubliceerd door de Atlas voor Gemeenten. Sociaal-economisch scoort Emmen een 49ste plaats. Mede daarom was Emmen volgens de atlas de afgelopen twee jaar de minst aantrekkelijke grote gemeente van Nederland.

Vorig jaar ging ruim 60 procent van de geslaagde vwo'ers van het Hondsrug College naar de universiteit. Dertig procent koos voor het hbo. Als de basisbeurs verdwijnt, worden dat er wellicht meer, zegt vwo-decaan Roel Bosch. "Vwo'ers die nu aarzelen of ze op kamers gaan, zullen misschien voor veilig kiezen en liever naar het hbo gaan. Maar hoeveel dat er zullen zijn, is koffiedik kijken."

Ook een deel van de havisten zal dan een andere keuze maken, denkt havo-decaan Geert van Oosten. "Sommige leerlingen zouden misschien niet aan de havo zijn begonnen als ze de kosten van een hbo-opleiding kennen. Je ziet hier al dat de keuze voor vmbo of havo soms wordt bepaald door het opleidingsniveau van de ouders."

Maar bepalend zal zijn of de aanvullende beurs voor studenten uit gezinnen met een laag inkomen, zal blijven bestaan, denken Bosch en Van Oosten. De PvdA wil die behouden, maar als het aan de VVD ligt verdwijnt ook die.

Het zijn eerder ouders dan scholieren die last hebben van leenangst, signaleert Rolf Albring, teamleider van de bovenbouw havo-vwo. "Ook al mogen afgestudeerden een studielening naar draagkracht terugbetalen, een deel denkt toch: wat als de regels intussen veranderen? Dat hebben ze met de langstudeerboete ook zien gebeuren." Leerlingen worden daardoor beïnvloed, zegt hij. "Ouders spelen een grote rol bij het bepalen van de studiekeuze, maar voor de financiële kant geldt dat nog veel meer." Of het afschaffen van de basisbeurs op zijn leerlingen meer effect zal hebben dan elders, durft hij niet te zeggen. "Het gemiddelde inkomen ligt in deze regio lager, maar tegelijkertijd kan dat de motivatie om te gaan studeren bij leerlingen juist vergroten."

De leerlingen zelf zijn er minder mee bezig, beaamt maatschappijleerdocent Elze Doelman. Dat geldt met name voor de havisten, zegt ze. "Toen ik de invoering van een sociaal leenstelsel in de les aan de orde stelde, zat de helft te kijken van: Waar héb je het over?" De meeste havisten blijven na hun eindexamen eerst bij hun ouders wonen, zegt ze. "Ze blijven hangen in hun bijbaantje en reizen naar Zwolle of Groningen voor hun opleiding." Een deel gaat naar het hbo in Emmen en een enkeling naar Leeuwarden. "Vorig jaar ging er eentje naar de pabo in Nijmegen, maar dat is echt een uitzondering." Het afschaffen van de basisbeurs zal hen daarom minder hard raken, zegt Doelman.

Als het zover komt, zullen de leerlingen in de vwo-5 klas van Doelman een extra baantje nemen of meer gaan lenen, zeggen ze. Studeren zullen ze hoe dan ook, en het gros wil naar de universiteit en op kamers. "Ik doe niet voor niets vwo", zegt Jordy. Hoeveel hij als student maandelijks nodig denkt te hebben? 450 euro, denkt hij. Milan gokt tussen de 600 en 700 euro. En collegegeld? "Iets met twee nullen", vermoedt een leerling. Bernadette weet dat het ruim 1700 euro is. "Dat is meer dan het salaris van mijn vader", merkt een ander op.

Vier jaar studeren kost alles bij elkaar pakweg 40.000 euro, rekent Doelman voor. "Stel dat je dat allemaal moet lenen. Wat roept dat bij je op?" "Angst", zegt Eline. "Dat is wel heel veel geld. Wat als je je baan verliest en zoveel schuld hebt?" Je hoeft pas terug te betalen als je geld verdient, zegt Doelman. En aflossen doe je naar draagkracht. "Betekent dit dat je niet alles hoeft terug te betalen?", vraagt Jeffrey hoopvol. Doelman: "Als jij vijftig euro leent van je buurman, zegt die dan: ach, doe me maar 25 euro terug?"

40.000 euro is veel geld. "Maar stel dat je dat in twintig jaar mag terugbetalen, dan is dat iets van 150 euro per maand", rekent Thomas voor. "Dat is iets meer dan 35 euro per week, dat valt best mee, toch?" Niet iedereen is het met hem eens. "Dan ben ik op mijn veertigste nog aan het betalen", zegt Bernadette.

Gaan ze dan demonstreren op het Malieveld, als een nieuw kabinet de basisbeurs daadwerkelijk afschaft, wil Doelman weten. "Waar?", klinkt het. Dat is in Den Haag, weet een leerling: "Daar was ik laatst bij Coldplay." Maar voor protest vinden de scholieren het nog wat vroeg. Lynn: "Het duurt nog twee jaar voor wij gaan studeren, dus dat moeten we dan maar bekijken. De langstudeerboete is ook alweer weg."

Studeren in Nederland
59% van de studenten volgt een hbo-opleiding, 41 procent een wo-studie.

Iets meer dan de helft van de hbo'ers woont thuis, bij universitaire studenten een kwart.

36% van de studenten die op kamers wonen leent, tegenover 13 procent van hun thuiswonende collega's, aldus het Nationaal Instituut voor Budgetvoorlichting (Nibud).

€ 15.000 is de gemiddelde schuld die de huidige generatie studenten met een studielening opbouwt.

Uitwonende studenten lenen niet alleen vaker, maar ook meer dan degenen die thuis wonen. Aan het begin van de studie wordt bovendien minder geleend dan aan het eind.

33%van de hbo'ers (117.000 studenten) krijgt een aanvullende beurs en 19 procent van de wo'ers (48.000 studenten). De hoogte van die beurs is afhankelijk van het inkomen van hun ouders.

max € 225 per maand krijgen thuiswonende studenten bovenop hun basisbeurs, uitwonenden maximaal 245 euro.

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden