reportage

In Turkije staat een groep Syriërs te dringen om een uitreisbewijs; ze willen naar huis

Syrische vluchtelingen uit Jordanië  keren terug naar hun vaderland, in augustus vorig jaar. Beeld AFP
Syrische vluchtelingen uit Jordanië keren terug naar hun vaderland, in augustus vorig jaar.Beeld AFP

De buurlanden van Syrië vangen ruim vijf miljoen vluchtelingen op. Zeven jaar na het uitbreken van de oorlog is hun situatie er niet veel beter op geworden. Sommigen wagen de tocht terug naar huis, vooral vanuit Turkije.

Melvyn Ingleby

Aan de Syrische grens in het Turkse dorpje Öncüpinar ligt een berg versleten koffers. Tientallen jonge mannen staan te dringen bij het hek. Ze snakken naar dat ene papiertje waarmee ze de grens over kunnen. Deze Syrische vluchtelingen willen Turkije niet in, maar uit.

Faisal Ismail Beeld gratis
Faisal IsmailBeeld gratis

Faisal Ismail is gisteravond aangekomen uit Istanbul. Een busreis van achttien uur. Dat is niets, grijnst de jongen in zwartleren jack. Al vier jaar wil hij terug naar huis: een dorpje vlakbij Raqqa, de voormalige hoofdstad van Islamitische Staat.

De twintiger moest Syrië ontvluchten omdat hij dienst weigerde in het regeringsleger van Basshar al Assad. In Istanbul werkte hij in de bouw. Ismail zegt niets te klagen te hebben over zijn verblijf in Turkije: "Als je het handig aanpakt, kun je hier doen wat je wilt." Toch heeft hij er genoeg van. "We missen onze familie, onze grond, onze dorpen, onze dieren. Wat valt er nog meer te zeggen?"

Turkse tanks

Het vluchtelingenkamp van waaruit deze Syriërs terugkeren ligt pal naast de Noord-Syrische regio Afrin. Turkije viel dat gebied ruim twee maanden geleden binnen en leverde strijd tegen de Koerdische YPG-milities. Precies aan deze grensovergang rolden de Turkse tanks wekenlang af en aan. Nu is het relatief rustig. Vrijwel de hele regio Afrin is inmiddels in handen van het Turkse leger.

Husseyin Tosun (20) juicht de komst van de troepen toe. De Turkmeense Syriër komt uit Manbaj, een stad ten oosten van Afrin. Hij zit al vanaf zijn veertiende aan de grensovergang. Omdat hij naast Arabisch vloeiend Turks spreekt, vertrouwen de Turkse autoriteiten hem. Tosun is de regelaar, de jongen die iedereen kent.

"Ik heb alles met eigen ogen gezien", vertelt hij. "Sinds anderhalf jaar keren er steeds meer mensen terug. In het begin waren het er zo'n veertig per dag, maar sinds twee maanden zijn de aantallen enorm toegenomen. Soms steken dagelijks wel honderdvijftig mensen de grens over."

Dat heeft te maken met het Turkse offensief in Afrin, aldus Tosun. "Eerst konden veel mensen niet terug, omdat de YPG checkpoints in het gebied had en alles in de gaten hield. Maar nu is het veiliger. Veel mensen keren terug uit de dorpjes die door het Turkse leger zijn bevrijd, maar ook naar andere gebieden. Raqqa, Deir ez-Zor, Aleppo, ga zo maar door."

Dat betekent allerminst dat de oorlog in Syrië is bedaard. Even verderop langs de Turks-Syrische grens, naast de provincie Idlib, probeerden vluchtelingen in de afgelopen maanden juist massaal Turkije te bereiken. Human Rights Watch publiceerde onlangs een vernietigend rapport, waarin het concludeert dat Turkse grenswachters de vluchtelingen gedwongen terugsturen.

Geen dwang

Maar volgens Tosun is er in dit grenskamp geen sprake van dwang. "Zoiets heb ik hier nog nooit gezien", zegt hij stellig, wijzend op een minibusje dat wordt volgestouwd met bagage. "Deze mensen willen juist heel graag terug."

De procedure is simpel. "Als je een paspoort hebt, kun je zo oversteken. Zo niet, dan moet je hier wachten op een uitreisbewijs. Voor families gaat dat erg snel, maar jonge mannen worden eerst gescreend op mogelijk lidmaatschap van een terroristische organisatie."

De Syriërs staan inderdaad te dringen voor het loket dat het gewenste papiertje afgeeft. Faisal Ismail heeft vandaag nog geen geluk gehad. Samen met de andere wachtenden deelt hij de zoveelste sigaret.

Het zijn jongens van in de twintig. Hun leven past in één tas.

"Als God het wil, vertrekken we morgen", zegt Ismail. Hoe precies, dat weet hij zelf ook niet. De minibusjes rijden naar het eerste dorpje in Syrië, daarna moeten de terugkeerders zelf verder zien te komen. "Ik vind wel iets", grijnst de jongen uit Raqqa. Hij heeft geen geld meer, zelfs geen telefoon. "Desnoods loop ik terug naar huis."

De volgende dag is hij vertrokken.

Lees ook:
De migratiedeal met Ankara werkt, zegt de Europese Commissie. Dat betekent: tijd voor de volgende 3 miljard richting Turkije.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden