'In Turkije ben je zo, in Syrië dus ook'

Terrorisme-expert legt uit waarom strijd tegen regime-Assad veel jongeren trekt

INTERVIEW | GHASSAN DAHHAN

Shiraz Maher is als terrorisme- en radicaliseringsexpert verbonden aan het International Center for Radicalisation Studies van King's College London. Hij is ervaringsdeskundige: Maher begon zijn loopbaan als lid van de extremistische beweging Hizb ut-Tahrir, die een islamitisch kalifaat nastreeft. Op de Universiteit van Cambridge probeerde hij medestudenten te rekruteren voor de organisatie. Maher kwam tot inkeer en is nu adviseur van de Britse regering.

Er sluiten zich nu meer Europese jongeren aan bij de strijdgroepen in Syrië, dan er eerder vertrokken naar Irak of Afghanistan. Waarom?
"Er zijn drie factoren. Ten eerste is het makkelijker om naar Syrië te reizen dan naar Irak. Je boekt een ticket naar Turkije en je bent zo in Syrië. In Irak word je er als Nederlander, Turk of Marokkaan zo uitgepikt door de autoriteiten. In Syrië zijn er geen autoriteiten, daar loop je gewoon binnen.

"Ten tweede is er sprake van eendracht onder soennieten als het gaat om Syrië. Allen vinden dat president Basjar al-Assad omvergeworpen moet worden. In Irak waren de soennieten verdeeld tot op het bot. Moesten de Amerikanen met geweld worden bevochten, of moest je juist met ze samenwerken als bescherming tegen de sjiieten? In Syrië is iedereen het erover eens dat Assad weg moet, en dat kan alleen maar met geweld.

"Tenslotte speelt ambitie mee. De meeste soennieten zijn ervan overtuigd dat Assad vroeg of laat gaat vallen. Jongeren staan te trappelen om te gaan vechten. Zij willen geschiedenis schrijven en deel uitmaken van het winning team. In Irak was de situatie compleet anders. De meeste radicale jongeren begrepen goed dat ze weinig kans maakten tegen de Amerikanen. Daarom bleven er toen veel mensen thuis."

Door wie worden deze jongeren aangestuurd?
"Heel belangrijk zijn de salafistische geestelijken uit de Golfregio, onder wie geestelijken uit Saoedi-Arabië en Katar. Zij hameren op het belang van soennitische eendracht en zijn razend populair onder veel Europese moslims. Landgrenzen zijn voor hen van ondergeschikt belang. Als er ergens soennieten worden onderdrukt, dan worden de geloofsbroeders, waar dan ook ter wereld, geacht te helpen bij hun bevrijding.

"Dan is er nog het internet. Dit is hét broeinest van extremisme. Zo circuleren er veel propagandafilmpjes uit Syrië op YouTube. De jongeren worden zo via hun huiskamers het conflict ingezogen. Daarnaast komen veel jonge moslims via internetfora in contact met radicalen.

"Tot slot zijn er ronselaars. Dit zijn vaak welbespraakte mannen met charisma en status. Zij hebben in veel gevallen al de nodige gevechtservaring opgedaan in andere conflicten, bijvoorbeeld in Irak, Tsjetsjenië of Afghanistan. Zij zijn goed in het manipuleren van jongeren."

Waar zijn deze ronselaars te vinden?
"Je zult ze vooral aantreffen binnen de Syrische gemeenschap in Europa. Het zijn veelal soennieten die het regime van Hafez al-Assad (de vader van de huidige Syrische president, red.) zijn ontvlucht in de jaren tachtig. Zij behoorden tot de gewapende tak van de Syrische Moslimbroederschap. Eenmaal in Europa bouwden ze een djihadistisch netwerk op. Dat verkeerde lange tijd in slaapstand, totdat de opstand in Syrië uitbrak.

"Veel Syrische Europeanen blijken banden te hebben met Syrische strijdgroepen. Een voorbeeld daarvan is Aboe Basir al-Tartoesi, een Londenaar die van de ene op de andere dag opdook in Syrië aan de zijde van de rebellen. Hij is inmiddels terug in London, waarvandaan hij djihadreizen naar Syrië faciliteert. De nieuwe lichting djihadisten maakt van zijn netwerk gebruik bij aankomst in Turkije om vervolgens op doorreis te gaan naar Syrië.

Wat kan er gedaan worden om de jongeren tegen te houden?
"Dat is heel moeilijk. Je moet een ding goed begrijpen: ze doen juridisch niets verkeerd. Groepen als Ahrar al-Shaam of Ansar al-Shaam staan op geen enkele terreurlijst. Er is niets wat Europese djihadisten in de weg staat. Bovendien komen er vanuit het Westen tegenstrijdige signalen. Het Westen steunt openlijk de omverwerping van Assad, maar tegelijkertijd proberen wij de jongeren ervan te weerhouden om daaraan mee te helpen. Onze regeringen bevinden zich politiek gezien aan dezelfde zijde als de djihadisten in Syrië."

Volgens onderzoek van ICRS zijn er momenteel tussen de 70 en 441 Europese djihadisten actief in Syrië - deze cijfers zijn gebaseerd op respectievelijk bevestigde gevallen en media- en overheidsgegevens. Nederland en België zijn oververtegenwoordigd.

Nederland: 4 tot 104

België: 4 tot 75

Denemarken: 3 tot 48

Duitsland: 1 tot 37

Finland: 12

Frankrijk: 9 tot 59

Ierland: 15 tot 25

Spanje: 1

Zweden: 3

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden