Review

In Tsjetsjenië zijn oude oorlogen als ruzies van gisteren

De correct in het zwart geklede man met de onafscheidelijke wandelstok is niet de menselijke figuur uit het raadseltje van de Sfinx (wat beweegt eerst op vier benen, dan op twee, dan op drie?) die door zijn derde been weer iets dichter bij de hulpeloosheid van de zuigeling staat. Integendeel. Bij de Tsjetsjeense maffialeider/zakenman/visionair Chozj-Achmed Noechajev staat de wandelstok voor zijn macht. De stok herinnert aan Noechajevs bereidheid geweld te gebruiken en geweld te ondergaan. Het 'derde been' geeft hem zo de allure van een maffia-baas als Don Corleone die het niet nodig heeft om zijn spieren op te pompen omdat zijn geest genadeloos en dus gevaarlijk is.

Het is een van de veelbetekenende symbolen in een documentaire die voortdurend van alles lijkt te verbergen. Of het nu gaat om de weloverwogen taal van hoofdpersoon Noechajev, die spreekt over 'confrontaties' en daarmee executies suggereert, om de eeuwenoude Zikr-krijgsdans die de Tsjetsjenen weerhoudt van 'honger en zwakte', zoals een van hen vertelt, of om de nog rokende puinhopen van wat ooit trotse Tsjetsjeense gebouwen waren - steeds beseffen we dat we veel zeer ongewoons te zien en te horen krijgen in deze documentaire, maar dat evenveel verborgen blijft.

Jos de Putters trage filmstijl waarin hij de omgeving zorgvuldig aftast, benadrukte in zijn gedenkwaardige debuut 'Het is een schone dag geweest' de routine in de rituelen van de Zeeuwse boer en zijn vrouw en de heldere schoonheid van het platte Zeeuwse land. Nu heeft die kalme verteltrant het tegenovergestelde effect. Alles wordt geheimzinnig, angstaanjagend en eeuwenoud in dit mistige, bewolkte land vol bergen waar over oorlogen van 240 jaar geleden gesproken wordt als over ruzies van gisteren die nog steeds om een passende reactie vragen. Een liefdadigheidsfeest in Istanbul, met Julio Iglesias en Elizabeth Taylor, begint ernstig te lijken op de corrupte bende die het misschien wel is op het moment dat we Noechajev en lijfwachten in het publiek ontdekken. En het voortdurende komen en gaan van de dure auto's door arme streken wijst met nadruk op het gevaar dat in iedere dure auto in een arme streek verborgen lijkt.

'The making of a new empire' is in alle bescheidenheid een indrukwekkende film. Niet omdat hij een heldere analyse geeft van boevenpraktijken in een land in grote problemen, maar juist omdat de spanningsvolle chaos waarin man en land zich bevinden zich gaandeweg voor je aftekent en je bevreemd achterlaat.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden