reportage

In Thailand is het beledigen van de koning een gruweldaad

Montri Sotangkul (midden), een oud-medewerker van de ex-vrouw van de koning is aangehouden op verdenking van majesteitsschennis. Beeld AFP

Na de dood van koning Bhumibol afgelopen najaar, viert zijn zoon Vajiralongkorn vrijdag voor het eerst zijn verjaardag als vorst van Thailand. Terwijl de natie daar bij stilstaat, zit een groeiende groep landgenoten jarenlange celstraffen uit vanwege majesteitsschennis.

Het grootste criminele gerechtshof van Bangkok is een massief gebouw van dertien verdiepingen hoog. Bij de ingang staat een groot zwart-witportret van Bhumibol Adulyadej. Een wit kleed is voor het portret uitgespreid. Zo kunnen de Thai ook hier respect tonen aan de in oktober overleden koning, een man die velen van hen als de vader van de natie beschouwden.

Op de zevende verdieping van het hof gaat de deur van een rechtszaal open. Een groep gevangenen komt naar buiten; donkerbruine broeken, lichtbruine shirts, korte kapsels. Kettingen lopen van hun linkerarm naar hun voeten. Ze rammelen als de mannen onder begeleiding van beveiligers door de gang strompelen. Een oudere vrouw grijpt een van de gevangenen nog snel even vast. Ze drukt een zoen op zijn wang.

Dan gaat ook de deur van de rechtszaal ernaast open. Prawet Prapanukul komt naar buiten. De 57-jarige man kijkt om zich heen en loopt dan met rustige tred richting de lift. "Hij heeft een ontzettend sterke geest", zegt zijn advocaat Pawinee Chumsri. "En hij heeft besloten om onschuldig te pleiten." Prapanukul is zelf ook advocaat. 35 jaar lang heeft hij binnen en buiten de rechtszaal mensen bijgestaan. Veel zaken deed hij pro bono, omdat hij in de onschuld van de verdachte geloofde of omdat hij vond dat ook arme mensen goede rechtsbijstand verdienen.

Zware misdaad

Afgelopen april raakte Prapanukul plotseling vermist. Enkele dagen later verklaarde Thailands militaire junta hem te hebben gearresteerd op verdenking van computermisdaden, opruiing en majesteitsschennis. Omdat hij voor dat laatste feit tien keer is aangeklaagd, kan hij een celstraf van 150 jaar krijgen.

Majesteitsschennis wordt in Thailand als een van de zwaarst mogelijke misdaden beschouwd. Eén enkele belediging van het koningshuis kan leiden tot 15 jaar cel. Onder de junta, die het beschermen van het koningshuis als een van haar belangrijkste taken ziet, is het aantal zaken fors gestegen. Sinds de staatsgreep van drie jaar geleden zijn meer dan honderd mensen gearresteerd op verdenking van majesteitsschennis en zijn er twee keer zoveel zaken onderzocht als in de twaalf jaar daarvoor, aldus mensenrechtengroepen.

Onbarmhartig

De opgelegde straffen zijn vaak onbarmhartig. Zo kreeg een man in Chiang Mai zestig jaar cel voor zes beledigende berichten op Facebook. Nadat hij schuldig had gepleit, werd zijn straf gehalveerd. Berucht zijn de zaken waarin een arbeider werd aangeklaagd omdat hij de spot zou hebben gedreven met de hond van de koning en die waarin een 63-jarige man twintig jaar cel kreeg voor het versturen van enkele kritische sms-berichten.

In het gerechtshof is Prapanukul afgevoerd naar de eerste verdieping. Vanuit een cel met andere gevangenen krijgt hij vijftien minuten om met zijn broer en zus te spreken. Zij staan enkele meters verderop en praten met hem via een microfoon en een kleine luidspreker. Rondom hen klinkt geschreeuw van mensen die een andere gevangene nog iets willen zeggen. De geruststellende woorden die Prapanukul aan zijn bezorgde familieleden wil meegeven komen amper door.

"Het zit in zijn natuur om mensen te helpen", vertelt Prapanukuls broer. "Als Prawet ziet dat iemand misbruik maakt van een ander, springt hij toe om te helpen, vaak zonder ook maar enige kosten in rekening te brengen. Hij beschermt de kleine mier van de grote beesten."

Nog altijd achter zijn woorden

Een tijd geleden greep Prapanukul naar Facebook om zijn mening te geven over de wet tegen majesteitsschennis. Hoewel het onduidelijk is wat hij exact heeft geschreven, staat Prapanukul volgens zijn broer nog altijd achter zijn woorden. "In elk ander land zou hij nu niet in de gevangenis zitten", verzucht die.

In Thailand staat het koningshuis al sinds de jaren vijftig op een onaantastbaar voetstuk. Het was de tijd van de Koude Oorlog. Buurlanden Cambodja, Vietnam en Laos vielen ten prooi aan het communisme. Om eenzelfde lot voor Thailand te voorkomen, schoof het leger met hulp van de Verenigde Staten koning Bhumibol naar voren als de man die de vrijheid verdedigde en het land welvaart zou brengen. Met succes. Thailand hield de communisten op afstand en zag een snelle economische opmars. Bhumibol werd in de ogen van veel Thai een halfgod en een baken van stabiliteit in een politiek diep verdeeld land.

Tekst loopt door onder de afbeelding

Koning Maha Vajiralongkorn. Beeld EPA

Dissidenten

Negen maanden na de dood van Bhumibol wordt de junta er geregeld van beschuldigd de wet te gebruiken als middel om politieke dissidenten stil te krijgen. Volgens advocaat Pawinee Chumsri gebeurt dat ook bij Jatupat 'Pai' Boonpatararaksa, een 26-jarige activist die bekendstaat om zijn verzet tegen het militaire bestuur. Boonpatararaksa werd begin december aangeklaagd voor majesteitsschennis nadat hij een door de BBC gepubliceerd profiel van Thailands nieuwe koning, Maha Vajiralongkorn Bodindradebayavarangkun, via Facebook had gedeeld.

"Dat profiel is door meer dan tweeduizend mensen via Facebook gedeeld, maar van al die mensen is Pai de enige die is aangeklaagd", vertelt Chumsri. "We weten dat de persoon die hem heeft aangeklaagd dezelfde militair is die hem al tijden in de gaten houdt. Pai zeg dat hij altijd de wet heeft gevolgd en het recht heeft zijn mening op een vreedzame manier te uiten. Ze willen zijn activisme stoppen."

Boonpatararaksa is niet van plan zich zomaar gewonnen te geven. Hij gaat de komende maanden de beschuldigingen aanvechten. De kans dat de rechter meegaat in zijn onschuld is klein. "Als de rechtbank voor 100 procent de wet zou volgen, dan kan het niet anders dan dat hij onschuldig wordt verklaard", zegt Chumsri . "Maar de rechtbank is zo koningsgezind en vooringenomen dat het bijna onmogelijk is om onschuldig te worden verklaard. Dat is waarom de meeste mensen schuldig pleiten. Als je dat doet, krijg je vaak een lagere straf."

Ommekeer

De advocaat hoopt dat Boonpatararaksa's strijd voor een ommekeer zal zorgen in de Thaise rechtsstaat en ertoe zal leiden dat de omstreden wet wordt gewijzigd. Mede-activist Akom Sributta deelt die hoop. "In onze activistengroep vergelijken we Pai vaak met een stier: hij heeft geen angst en is altijd klaar voor de aanval", vertelt Sributta. "Maar het is verschrikkelijk wat hier gebeurt. Pai hoort niet in een situatie als deze te zitten."

Mensenrechtenorganisaties en internationale juristen zijn al langere tijd kritisch over de wijze waarop de junta de wet tegen majesteitsschennis gebruikt. Zo riep David Kaye, de speciale rapporteur van de VN, Thailand enkele maanden geleden op de wet niet langer te gebruiken als politiek middel om critici de mond te snoeren.

Ian Seiderman, directeur recht en beleid bij de Internationale Commissie van Juristen, zegt dat Thailand de vrijheid van meningsuiting ondermijnt. "Deze wetten staan haaks op Thailands verplichtingen als het gaat om mensenrechten. De wetten zijn te breed, worden willekeurig toegepast en grievende straffen worden onbesuisd opgelegd", aldus Seiderman. Volgens de jurist is er geen land dat een wet tegen majesteitsschennis zo vaak inzet. "Zelfs academici zijn vervolgd omdat ze politieke vragen stelden of de hervorming van koninklijke instituties wilden bediscussiëren."

Prawet Prapanukul weet dat hij mogelijk nooit meer vrij zal komen. Toch maakt de advocaat een strijdbare indruk. De blik in zijn ogen is scherp, zijn woorden zijn vastberaden. Zijn mening over de wet is niet veranderd. En hij weet zich gesteund. "Ik heb in de gevangenis vrienden die naar me omkijken, mensen die ik in het verleden heb verdedigd", zegt hij.

Chanjira Prapanukul kijkt bezorgd naar haar broer. Ze vindt het onbegrijpelijk wat hem overkomt. "Hij heeft zoveel mensen geholpen, en nu zit hij zelf daar. Hoe kan dat nou?"

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden