In Thailand betaalt bewoner de prijs voor natuurbehoud

Balans | Het verstoren van traditionele volken wordt vaak geassocieerd met winstbeluste multinationals, maar steeds vaker zijn natuurbeschermers hun vijand.

In balans leven met de natuur, hoe doe je dat? Vermoedelijk weet niemand dat beter dan Ko-ee Mimee, de 107-jarige dorpsoudste van Bangkloi, een nederzetting in een Thais natuurreservaat. Maar er is een probleem, het is Ko-ee en zijn inheemse Karen-gemeenschap niet langer toegestaan om traditioneel en zelfvoorzienend te leven. Sinds hun voorvaderlijk land tot beschermd natuurgebied is verklaard, blijkt overleven een uitdaging. "Zelfs een potje wilde honing oogsten is nu verboden."

Begin september vult de rechtszaal van Bangkok zich met een ongewoon kleurrijk gezelschap. Leden van de Karen-gemeenschap, in handgeweven zwart-rode overgooiers en hoofddoeken, druppelen de zaal binnen. De lange kettingen van de vrouwen rinkelen bij elke stap. Om de geesten gunstig te stemmen dragen ze een offerschaal gevuld met eieren, appels, rijst en brandende wierook mee.

"We zijn hier omdat we ons land terug willen", zegt Ko-ee Mimee. Vijf jaar geleden zijn hij en zijn gemeenschap door parkwachters gesommeerd om hun leefgebied, diep in de heuvels van Kaeng Krachan, te verlaten en naar het dal van het natuurreservaat te verhuizen.

Harde hand

Ko-ee, die een stuk scherper is dan zijn broze uiterlijk doet vermoeden, vertelt vanuit zijn rolstoel wat er gebeurde toen hij niet weg wilde. "Ze hebben onze huizen en akkers platgebrand en ons met geweld verplaatst. Maar de diepe jungle is ons thuis", fluistert hij. "Ik dronk de eerste druppels van mijn moeders melk daar."

Aan de linkerkant van het gangpad, lijnrecht tegenover de Karen, kleurt de rechtszaal camouflagepakgroen. Hier verzamelen het voormalige hoofd van natuurpark en een paar van zijn parkwachters zich. Als afgevaardigden van het departement voor conservatie is het hun taak om de flora en fauna van het park zo goed mogelijk te beschermen.

De Karen, die leven van de rijstbouw en de jacht, hielden zich volgens de parkwachters niet aan de natuurwetgeving. "Ze jagen op beschermd wild en kappen de jungle."

Even later zal de rechter het groene kamp in het gelijk stellen. In zijn vonnis noemt hij de gewelddadige relocatie van Ko-ee en zijn gemeenschap gerechtvaardigd. De bamboehuizen en akkers mogen niet zo diep in beschermde jungle staan. Ook al woonden de Karen daar al voordat het een natuurreservaat werd.

Frictie

Iedereen kent de verhalen van multinationals die het leefgebied van inheemse bevolkingsgroepen verstoren. Minder belicht, maar volgens veel experts steeds acuter, is de frictie tussen moderne natuurbescherming en de oorspronkelijke bewoners van die natuur.

De 3000 bewoners van Kaeng Krachan, een park langs de zuidelijke Thais-Birmese grens, voelen die wrijving dagelijks. Wat voor de bergstam generatieslang onderdeel was van het alledaagse leven, het verzamelen van brandhout en eetbare bamboespruiten of het jagen op wild, is door natuurbeschermingsregels verboden. "Ineens worden wij weggezet als stropers, bezetters en illegale houtkappers op ons eigen voorvaderlijk land", verzucht Ko-ee na de rechterlijke uitspraak.

Het vonnis is niet de eerste tegenslag voor de oude man in zijn strijd voor het behoud van de traditionele Karen-cultuur. Twee jaar geleden werd zijn kleinzoon Billy, een Karen die zich sterk verzette tegen de gedwongen relocatie, gearresteerd door parkwachters omdat hij illegaal honing zou hebben geoogst. Billy is na die arrestatie nooit meer teruggezien. Volgens mensenrechtenorganisaties is het waarschijnlijk dat de parkautoriteiten achter deze 'gedwongen verdwijning' zitten.

De zaak zit muurvast, maar zwengelt in Thailand wel een debat aan dat op veel andere plekken in de wereld ook wordt gevoerd. Hoe bescherm je de natuur met oog voor met de mensen die van die natuur leven?

Ban Bangkloi, de nederzetting waar de Karen-gemeenschap van Ko-ee naartoe is verplaatst, bereik je niet zomaar. Gezien alle spanningen wekken buitenlandse bezoekers argwaan. Om er te komen, is het zaak zo vroeg mogelijk te vertrekken, als de parkwachter die de controlepost bij de parkingang bezet nog slaperig is. Na drie uur stuiteren over zandpaden en door diepe kreken ontvouwt zich dan het uitzicht op het dorp en de groene vallei.

Regenwoudidylle

Omzoomd door fruitbomen staan een stuk of honderd bamboehuizen op palen, gescheiden door een rivier en een hangbrug. Naast het bladgoud van een boeddhistische stoepa (tempel) piekt een kerkkruis door de regenseizoengroene boomtoppen. Kinderen in uniform hijsen de schoolvlag en moeders zijn in de weer met weefpatronen. Vanaf de weg bezien voldoet Bangkloi in alles aan een regenwoudidylle.

Maar de realiteit van het dagelijks leven strookt niet met dit natuurplaatje. Zo laag in het dal, relatief dichtbij de bewoonde wereld, voelen de Karen, een bergvolk, zich niet thuis. Het land dat de parkautoriteiten hen heeft toegewezen, blijkt onvoldoende en ongeschikt voor rijstbouw.

"Rijstbouwers is wat wij zijn, al onze tradities en vieringen zijn ermee verbonden", verzucht Ko-ee. De dorpsoudste zit met gevouwen benen op de bamboevloer van zijn huis. Op een vuurplaats en een paar dekens na is de hut bijna leeg. Ko-ee mist de jungle, de vrijheid om het bos in te lopen, een maaltijd bij elkaar te plukken of te vangen. "We verbouwden altijd precies genoeg om zelfvoorzienend te zijn. Meer hadden we niet nodig."

"Hier", zegt hij met een wegwerpgebaar, "is alles moeilijk. Bij elke stap die je zet zijn er regels, voor alles wat je nodig hebt moet je betalen."

En het ergste daarvan is, vindt de assistent van het dorpshoofd Chibong Jubong (39), dat hij en zijn mensen ervan worden beschuldigd de natuur te vernietigen. "Ik ben het hier zó mee oneens. Ja, we gebruiken land voor onze rijst, maar rouleren de akkers en laten de bomen altijd weer teruggroeien."

Met gemengde gevoelens ziet Chibong toe hoe de gebruiken van zijn volk verdwijnen. De rijstbouw heeft plaatsgemaakt voor banenplantages. Rijst wordt nu in de stad ingekocht. "Langzaam vergeten de jongeren hun voorvaderen", verzucht hij. De dorpsgenoten die nog altijd op een stuk land wachten, laten zich soms verleiden om voor grote bedragen beschermd wild te stropen. Waardoor de parkwachters weer moeten ingrijpen en de bewoners strenger in de gaten houden.

Inspraak

Chibong ziet ook positieve kanten. Vanuit Bangkloi zijn onderwijs en gezondheidszorg beter bereikbaar geworden. Wat hem dwarszit, is dat de Karen die omstandigheden niet zelf bepalen. "Er wordt voor ons beslist hoe en waar we leven."

Een recent conflict met de parkautoriteiten laat dat gebrek aan zelfbeschikking zien. Al twee keer heeft Thailand natuurpark Kaeng Krachan bij UNESCO voorgedragen voor de status van werelderfgoed. Een UNESCO-nominatie betekent namelijk meer toerisme en meer kans op grote subsidies van natuurorganisaties. Maar bij de Karen heerst onrust. Niemand van de dorpsbewoners zegt goed te weten wat het voor hen zal betekenen om werelderfgoed te worden. Verschillende, soms ongegronde, geruchten doen de ronde. Zo zouden de traditionele bamboehuizen niet meer mogen worden aangepast. Ook heeft iemand gehoord dat er nog minder land beschikbaar komt voor voedsel. "We hebben geen idee", zegt Chibong. "Niemand heeft ons iets gevraagd. Terwijl het om ons leefgebied gaat."

De IUCN, het orgaan dat UNESCO adviseert over natuurerfgoed, erkent de problemen. De organisatie heeft de VN al twee keer geadviseerd om de status nog niet te verlenen. "Het is te pril", zegt Angela Jöhl Cadena van IUCN Thailand. "Als je conservatie goed wilt doen, dan betrek je de lokale gemeenschappen daarbij. Zij zijn juist de allerbeste partner bij het beschermen van de natuur."

Dat hoef je de Karen en de 107 jaar oude Ko-ee zelf niet te vertellen. "Natuurlijk beschermen wij de natuur. We zijn er toch onderdeel van?"

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden