In Texas geven ze alles voor de raffinaderij

Kraandrijver McDiarmid pakt nog een biertje uit zijn pickup. Beeld Marie D. De Jesus

Twee zaken zijn heel belangrijk in Nederland, Texas: olie en werk. Veel belangrijker dan gezondheid of milieu.

Bij hun aankomst in Texas in 1897, na een tocht van drie weken van Antwerpen naar de Golf van Mexico moet het landschap de families Koelemij, Jorritsma, Ballast, Van Heiningen, Den Dekker en Tromp vertrouwd zijn voorgekomen. Wuivend riet, meren, riviertjes en laag, vruchtbaar land. Zij gingen de nieuwe vestiging Nederland bevolken.

In 1905 werd olie gevonden in Spindletop, vijf mijl verderop. Het werd de basis voor de rijkdom die de VS kenmerkt, zegen en vloek tegelijk. “We roken iets vreselijks die ochtend”, is een herinnering uit die tijd. In de huizen van de vijfhonderd Nederlanders werden deuren en ramen subiet gesloten. Maar Texaco zag snel zijn kansen, net als de voorloper van Chevron.

Inmiddels oogt de kust van Texas en Louisiana als een gigantische Rijnmond, met de grootste haven van de VS. Formaties bruine pelikanen vliegen nog steeds laag over zee, maar overal zie je olieraffinaderijen die gas affakkelen, kolonies olietanks, plasticfabrieken, booreilanden in revisie, naftakrakers en torens die bruine wolken uitstoten. Tussen al die lelijkheid rijden de Texanen hun pick-uptrucks tot op het strand en vieren ze vakantie in XL-strandhuizen die op palen zijn gebouwd vanwege orkaangevaar.

Tekst loopt door onder afbeelding

Beeld Louman en Friso

Trumpgebied

De Hollanders werden geprezen om hun nijverheid en spaarzin. Werk is nog steeds de belangrijkste drijfveer in Niederlènd, waar iedereen zich bewust is van de complete afhankelijkheid van de petrochemische industrie. Het slaapstadje ligt ingeklemd tussen de raffinaderijen en havens van de buursteden Beaumont en Port Arthur. Veel inwoners werken in nabijgelegen bedrijven, zoals Motiva (een samenwerking tussen Shell en Saudi-Arabië), de grootste raffinaderij van Noord-Amerika. Aan het water bouwde BASF met Total een oliekraakinstallatie van 1,5 miljard. De olie is goed voor het stadje Nederland: de bedrijven geven mooie salarissen en uitstekende arbeidsvoorwaarden, zodat de lonen er hoger zijn dan elders in de staat.

De regio is bij uitstek Trumpgebied. De nieuwe president gelooft niet in klimaatopwarming, wil van het Parijse klimaatakkoord af, wurgt het liefst milieubeschermingsagentschap EPA, vindt dat kolen best ‘schoon’ kunnen worden en wil zoveel mogelijk ‘beperkende’ regels afschaffen om banen te creëren. Het is exact de reden waarom hij in stadjes als Nederland met overmacht won.

Keystone Pipeline

Vroeger zochten de oliewerkers hun heil bij de Democraten en de vakbonden. Bill Clinton was heel populair in Niederlènd en de bonden haalden wel dertig procent lidmaatschap. Nu nog maar tien. Het lijkt of iedereen hier Clintons vrouw Hillary haat. Kraandrijver Charles McDiarmid en zijn maat Christopher Davies zijn precies die witte mannen die een draai van 180 graden hebben gemaakt. “Oh yeah, wij hebben op Trump gestemd.” Werkgelegenheid is het belangrijkste. “En Trump is degene die banen gaat brengen. Op de fabriek hebben we kranen met de Trumpvlag erin en sommigen dragen een Trumphelm”, zegt McDiarmid. Waarom die draai? “Trump is tenminste niet zo’n typische politicus. Ik had m'n buik vol van dat politiek correcte gedoe. Niemand durfde nog te zeggen wat ie denkt.”

Met vier jaar Democraten extra was het met de olie- en gassector net zo slecht afgelopen als met de mijnen, vult zijn vriend aan: “Exxon wacht al jaren op vergunningen om 20 miljard te investeren in een project dat 45.000 banen in de Golf gaat opleveren. Alles wat Obama deed was de Keystone XL pijplijn ophouden.” Die Keystone Pipeline is de belangrijkste aanvoerlijn vanuit de Canadese olieprovincie Alberta dwars door de VS naar de Golf van Mexico en de wereldmarkt. Eindpunt: Nederland. President Trump gaf direct toestemming voor afbouwen van deze essentiële lijn.

Motelkamer

Kraandrijver McDiarmid woonde maandenlang in de Airport Inn in Nederland. Overal in Texas liggen motels pal naast de snelweg (beoordeling: ‘great location!’). Het verschil is dat hier vooral oliewerkers logeren. Vanaf een uur of vijf lopen de parkeerplaatsen vol met pick-uptrucks. “De mannen hebben het liefst een kamer op de begane grond, zodat hun truck vlakbij is”, zegt de Indiase receptionist. Vooral de lassers werken met eigen apparatuur die ze in hun wagen bewaren. Een beetje vent heeft extra brede banden gemonteerd. Het is niet aanlokkelijk, logeren tussen die overdaad aan mannen in werkkloffie. Sommigen staan stinkend naar benzine aan de hotelbalie, anderen springen na middernacht schreeuwend en dronken in het zwembadje. Maar nuchter zijn ze best in voor een praatje, want eenzaam.

In de Skybar, op de begane grond van de Airport Inn, drinken aan het eind van de dag de maten McDiarmid en Davies als eerste een grote pils. McDiarmid werkt al acht jaar in Nederland als kraandrijver, 13 dagen van 10 uur, dan een dag vrij: “Het mag officieel niet maar sommigen werken wel 40 of 50 dagen aan één stuk.” Hij krijgt zijn geld niet op, een gezin heeft hij niet. McDiarmid werkt bij een Egyptische methanolfabriek, zijn vriend Davies uit Georgia bij Natgas.

De Texaanse arbeiders zijn op sociaal gebied erg conservatief en stemmen economisch, zegt vakbondsleider Jeff Darby. Het is zijn verklaring voor de overweldigende winst van Trump in het stadje. Toen de lokale krant publiceerde over het bezoek van Trouw, zocht Darby met een ‘hearty welcome’ contact omdat hij in juli vakantie vierde bij de Zaanse Schans en verderop Limburgse wijn dronk. Hij is voorzitter van een Texaanse ambtenarenvakbond en onderzoeker bij het federale ministerie van arbeid. “Een jaar of 10, 15 geleden begonnen de christelijke inwoners van Nederland de Democraten als anti-religieus te zien.”, zegt Darby.

Industrielobby

Niemand heeft moeite met de almacht van de olie. Texas heeft nooit een onafhankelijke arbeidersbeweging in de politiek gehad. Terwijl het bedrijfsbelang daar overduidelijk wel aanwezig is. Zo krijgt de industrielobby makkelijk toegang tot de staat, die voor economische ontwikkeling is. In Nederland zit evenmin een vakbondsleider in de raad, integendeel. De burgemeester was lang onderzoeker bij Texaco, een raadslid werkte 35 jaar bij Dupont Chemical, een ander raadslid is in dienst bij een raffinaderij. Oliebedrijf Sunoco ligt op een ‘juridisch buiten-gemeentelijk gebied’ en betaalt daarom ‘donaties’ in plaats van belasting.

Zelfs op de werkvloer doen directies en managers aan politiek. Veel ondernemingen hebben een politiek actiecomité (Pac), waaraan werknemers uit Nederland doneren. Waarom? Verkiezingen zijn duur, zegt vakbondsman Darby. ”Daarom zetten bedrijven hun personeel onder druk om te doneren en voor bedrijfsvriendelijke kandidaten te stemmen. Die steunen in het Congres van Texas of Washington de bedrijfsbelangen. Zo gaat het overal.”

Schone energie

Hier in Niederlènd zou je het niet zeggen maar opvallend veel Texaanse Republikeinen zijn voor meer schone energie. Het was juist gouverneur Rick Perry (2000-2015) - Trumps minister van energie - die conservatief Texas op de kaart zette met windenergie, waardoor de staat nu koploper is met 20.000 megawatt (13 procent van de totale opgewekte energie) en 24.000 werknemers. Het waait meestal in de Lone Star State.

Wellicht gaf aanlegsubsidie uit Washington de doorslag. “Perry zag een verdienmodel”, denkt vakbondsleider Darby. “Hier in onze haven komen windmolens binnen. Het havenbedrijf, vervoerders, bouwers en cashloze ranchers kunnen eraan verdienen. Vervolgens profiteren via belasting ook scholen en gemeentes eromheen.”

Maar de Niederlènders lopen in de strijd om duurzame energie niet op kop. “Zon- en windenergie, dat gaat het hier niet worden. Zolang wij olie en gas hebben, houden de mensen het daarbij”, zegt Kirk Thomas beslist, op zijn ranch van 200 hectare. Hij is de zoon van Peggy Doornbos-Thomas, de rijkste familie van het stadje die ook in zaken zit. Burgemeester Dick Nugent ziet het zo: “Wij geven geen klap om energieverspilling.” Gaat minister Perry de windmolens landelijk een zetje geven? Nugent vertrouwt geen enkele elite-politicus: “Hij is de windkampioen, ja. De meeste wind komt uit zijn mond.”

Tekst loopt door onder afbeelding

Olieopslagtanks op de Sunocoterminal bij de Nechesrivier. foto’s Marie D. De Jesus Beeld Marie D. De Jesus

Kanker

In het stadje is zelfs de gezondheid ondergeschikt aan de olie. Zo vertellen opvallend veel geïnterviewden over kanker in hun omgeving. Jeff Darby: “Mijn moeder is er jong aan overleden, zij groeide op in Port Arthur. Toen haar dokter dat hoorde, zei hij ‘Aha, dat verklaart veel’. Het was in de jaren vijftig en zestig - vóór er regels kwamen - echt heel vervuild.” De burgemeester heeft al vier keer kanker gehad, en moest een been laten amputeren. De president van de kamer van koophandel heeft net haar vader begraven, die ook kanker had gehad. Artsen in ’s werelds topkankerziekenhuis MD Anderson in Houston verzekerden haar dat de concentratie kanker in de Nederland-regio uitzonderlijk hoog is.

Elke poging tot onderzoek in die richting wordt ‘vermorzeld door de petrochemische industrie’, zegt hoogleraar James Henson, specialist in de Texaanse politiek aan de Universiteit van Texas.

Er waren altijd al veel raffinaderijen rond Nederland. Pas in de jaren tachtig kwamen er regels van de EPA, het milieubeschermingsinstituut dat Trump het liefst de nek om draait om de petroreuzen vrij spel te geven.

Paradoxaal genoeg steunen de meeste Nederlanders hem daarin volmondig. Hun reacties op het kankerleed komen meestal op hetzelfde neer: “Alles komt met een prijs. Vooruitgang eist zijn tol. Investeren brengt altijd risico's met zich mee. We leren en gaan het steeds beter doen.”

Nooit echt schoon

Op de ranch van Kirk Thomas lopen 23 pijpleidingen van diverse maatschappijen. “Wij hebben hier de laagste werkloosheid van heel Texas. Dat kankerverhaal wordt overdreven”, zegt hij in zijn woonkamer vol jachttrofeeën.

Zijn gepensioneerde moeder wordt boos zodra de naam Obama valt: “Ik heb zelf twee keer kanker gehad. Ik blijf toch ook hier?” Natuurlijk willen de twee ook een goede balans tussen gezondheid en winst. “Niemand wil naast een raffinaderij wonen. Maar deze industrie wordt nooit echt schoon”, besluit de rancher.

Tegen Washington-regels

Net als Trump heeft Niederlènd genoeg van regelarij uit Washington die het bedrijfsleven belemmert. Ook de Doornbos-familie - goed voor diverse ondernemingen - kijkt uit naar Trumps actiepunt om hieraan een eind te maken: ‘slecht voor de raffinaderijen’.

De Keystone pijplijn eindigt op het terrein van miljardenbedrijf Sunoco, dat honderden mijlen pijpleiding en 4700 pompstations heeft. Ook directeur Gerald Turner van de terminal in Nederland klaagt over regels: “Wij krijgen inspecties van EPA, het vervoersministerie, kustwacht, Texaanse milieu- en spoorwegcommissies, Homeland Security (AIVD). Inspecties oké, maar ze hebben allemaal andere regels en controlefrequenties. Dat moet toch simpeler kunnen?”

Goede buren

Op een rondrit langs de steeds verder uitgediepte Nechesrivier en de 73 olieopslagtanks wijst Turner op een duttende alligator bij een vijver met riet. De Sunocoterminal blijkt vooral een opslagplaats voor andere bedrijven: “Zij huren de tanks, kopen elders olie, handelen hier onderling verder. Wij hebben leidingen naar Motiva, tientallen raffinaderijen aan de Golfkust, en tot in Ohio. Wij zijn de grootste bovengrondse opslag in Amerika.”

Sunoco heeft in Pennsylvania een reputatie vanwege olielekkages maar volgens Turner een ‘fantastische veiligheidsgeschiedenis in Nederland’. Van leidingbouw tot beheer ‘zijn we heel voorzichtig’.

“We willen goede buren zijn, de helft van onze werknemers woont hier.” Natuurlijk heeft ook Sunoco zijn politiek comité, kortweg Sunpac genaamd. “Ja, ik ben ook lid. Het is een manier om erkenning te krijgen voor onze bedrijfstak. We steunen politieke kandidaten die de noden van de energieindustrie erkennen. Ik zie Sunoco als een familiebedrijf.”

Met zijn ‘neven’ in de gemeenteraad van Nederland kan hij het ‘uitstekend’ vinden. Het wederzijdse vertrouwen is groot. Al zou Trump de EPA opheffen, dan nog gaat Sunoco door met zijn veiligheidsbeleid bezweert Turner: “Want met milieuschandalen trek ik geen klanten.”

Lees hier ook de artikelen van de pop-upredactie in Nederland, Texas. 

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden