Sportief elftal

In sportethisch opzicht is een spelbreker erger dan een valsspeler

Coach Ivan Leko (rechts) van de Belgische landskampioen Club Brugge wordt verdacht van het witwassen van geld. Beeld AFP

België is opgeschrikt door verdenkingen van match-fixing in het voetbal. Houdt sportief bedrog dan nooit op? Neemt het aantal misstanden toe?

België trilt nog na van operatie ‘Schone Handen’. Eerder deze maand werden meerdere zaakwaarnemers, voetbalbestuurders, scheidsrechters en journalisten opgepakt in een onderzoek naar fraude, witwassen en matchfixing in het Belgische voetbal. De zaak staat niet op zich. Vals spel is van alle tijden. “Kwaadaardige kenmerken van de mens weerspiegelen zich ook in de sport”, stelt sportfilosoof Ivo van Hilvoorde, die verbonden is aan de Vrije Universiteit in Amsterdam en als lector aan de Hogeschool Windesheim.

Dat met operatie ‘Schone Handen’ weer een nieuw hoofdstuk aan de lijst met sportieve schandalen toegevoegd kan worden, is veelzeggend, vindt sporthistoricus Jurryt van de Vooren. “Sport speelt een steeds prominentere rol in de maatschappij, maar diezelfde sportwereld weet zich geen raad met de regels die gelden in de normale maatschappij.”

Van Hilvoorde: “Ik begrijp het streven naar fair play, maar het is onmogelijk om dit soort excessen uit te roeien. Daarvoor is de sport zelf gewoon te ingewikkeld. Het draait om zo veel geld, zo veel belangen. Die belangen zijn bij matchfixing, een vorm van spelbreken, nog groter dan bij doping, wat een vorm van valsspelen is. Er bestaat een moreel verschil tussen een valsspeler en een spelbreker. Een spelbreker, iemand die is omgekocht om het resultaat van een wedstrijd te beïnvloeden, speelt in feite het spel niet meer. In sportethisch opzicht is dat een gradatie erger dan de valsspeler.”

Van de Vooren, met lichte ironie: “Ik heb gekeken of er een verband bestaat tussen het katholicisme en sportieve schandalen in de sport, maar daar is nooit onderzoek naar gedaan.” Serieus: “Wielrennen is van oudsher populair in katholieke landen. Dan is het niet zo gek dat er meer dopinggevallen zijn in landen als België, Italië en Spanje.”

Boetedoening

Van Hilvoorde: “Ik las in een artikel dat matchfixing al in de achttiende eeuw veel voorkwam bij cricket. In de meer katholieke landen wordt sportieve fraude, zoals het gebruik van doping, eerder vergeven. Dat heeft te maken met de structuur van een land en de historie van de sport. Een soort boetedoening, acceptatie van de ‘zonde’ in de sport, wordt gemakkelijker geaccepteerd en vergeven in de zuidelijke landen. Daar wordt dan sneller gezegd: ja, dat hoort erbij, hij kon niet anders in die situatie. Duitsland, Engeland en de Scandinavische landen gaan hier heel anders mee om. Bij matchfixing is de dynamiek anders. Daar draait het niet per definitie om sportief voordeel maar om financieel gewin.”

Van de Vooren: “In Nederland hebben we een voetballer van Willem II gehad (Ibrahim Kargbo, red.) die mogelijk heeft geprobeerd een wedstrijd te beïnvloeden. Verder zijn er nog wat tennissers die bewust een potje hebben verloren, maar dat valt in het niet met de verhalen die we kennen uit bijvoorbeeld Italië. Maar daarin schuilt ook het gebrekkige controlemechanisme binnen de sport. Van de Italiaan Franco Carraro, IOC-lid sinds 1982, is bekend dat hij een voorname rol speelde in Calciopoli (het Italiaanse voetbalschandaal uit 2006, red.), maar hij is een van de langstzittende bestuurders in het Internationaal Olympisch Comité.”

Van Hilvoorde: “Het streven naar eerlijkheid, een soort ideaalbeeld van wat mensen mogen doen, is enerzijds te prijzen en moeten we ook blijven nastreven, maar anderzijds weten we ook dat een volledig rechtvaardige sport onmogelijk is. Als publiek eisen we eerlijkheid en rechtvaardigheid. Het probleem is alleen dat mensen geen grijs gebied meer accepteren. Dat zie je ook terug bij de discussie over de videoarbitrage.”

Interne controle ontbreekt

Van de Vooren: “Wat sport doet, is een sportief schandaal voortdurend downplayen naar een incident, terwijl het in de sport al jaren ontbreekt aan goede interne controlemechanismes. De maatschappelijke waarde van sport is de afgelopen decennia enorm gegroeid. Dat heeft veel positieve effecten gehad, zoals goede voorbeelden voor de jeugd en een betere gezondheid van de bevolking, maar het brengt ook veel negatiefs met zich mee. Sport is nog steeds niet in staat zichzelf goed te reguleren.”

Van Hilvoorde: “Ik denk dat de opkomende gokmarkt, die inmiddels een biljoenenindustrie is in Azië, een grote oorzaak en aanjager is van steeds meer matchfixing. Die gokbedrijven presenteren zich ook steeds vaker als nette sponsoren van voetbalclubs. Als je als voetballer een beetje in de marge speelt en je kunt in één keer een hoop geld verdienen door een wedstrijd opzettelijk te verliezen, dan ben je natuurlijk heel kwetsbaar.”

Van de Vooren: “Ik betwijfel of het aantal schandalen in de sport is toegenomen. Ik denk dat de aandacht hiervoor juist is toegenomen. Er vinden natuurlijk ook ‘maatschappelijke’ overtredingen plaats, zoals de dood van een grensrechter, racisme en seksueel misbruik. Het kromme is alleen: sport speelt een steeds prominentere rol in de maatschappij, maar de sport weet zich geen raad met de regels die gelden binnen de maatschappij. Mooi voorbeeld is judoka Juul Franssen, die niet wilde trainen op Papendal (een eis van de judobond in de aanloop naar de Olympische Spelen in Rio de Janeiro, red.). De rechter probeerde voortdurend aan te dringen op een schikking. Niet voor niets, omdat een uitspraak een enorme ondermijning van de judobond zou betekenen. Dat zou een enorme impact op de sportwereld betekend hebben. Daarmee wil ik zeggen: sport is veel te belangrijk om alleen aan de sport over te laten.”

In het sportief elftal buigen zich, naar het voorbeeld van de elftallen van onze redactie religie & filosofie, per aflevering twee van de elf deskundigen over een actueel sportief vraagstuk.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden