In speeltuin van ultrarijken is het nooit crisis

Nederland nivelleert, maar in Groot-Brittannië is de kloof tussen arm en rijk een van de grootste in Europa. Londen werkt als een magneet op de superrijken.

De buitenkant van nummer 6 aan Alexander Square oogt vrij eenvoudig met haar bakstenen voorgevel. Alleen de geparkeerde Range Rovers en Porsches doen vermoeden dat hier niet de doorsnee Londenaar woont. Aan de binnenkant van de woning zie je ook waarom. Een statige hal brengt je naar een stijlvolle keuken en een woonkamer met het duurste meubilair. Een serredeur geeft toegang tot een pianokamer en de badkamer een verdieping hoger is uitgerust met Italiaans marmer. No expense is spared, zo lijkt het devies. De woning, die in totaal vijf verdiepingen en dertien kamers telt, heeft zelfs een achtertuin, uniek voor dit deel van de Britse hoofdstad. Vraagprijs van dit alles: 11 miljoen euro.

"Een koopje", grapt Nick Vestey, terwijl hij een rondleiding door de woning geeft. Dan serieus: "Natuurlijk is dit veel geld, maar ik ben ervan overtuigd dat de vraagprijs de werkelijke waarde van het huis vertegenwoordigt. Het is pas gerenoveerd en opnieuw ingericht, het is een toplocatie en je zit op een steenworp afstand van Hyde Park en warenhuis Harrods. Onze klanten hoeven alleen hun koffers naar binnen te brengen, verder hoeven ze niets te doen. En dat is precies wat ze willen. Dit huis hebben we binnen acht weken verkocht."

De klanten met de koffers zijn in Vestey's jargon de UHNWI's, 'ultra high net worth individuals'. Oftewel: de superrijken. Vestey werkt voor Knight Frank, makelaar voor de internationale jetset, en hij rekent huizen onder de 6 miljoen euro tot de 'lagere prijsklasse'. Terwijl de Britse huizenmarkt nog steeds niet bekomen is van de financiële crash van 2008, is onroerend goed voor de elite van een andere planeet. "Na de val van Lehman Brothers gingen ook de prijzen voor de duurste woningen over de rand van de afgrond, maar dat herstelde zich snel. Prijzen in dit segment zijn nu 22 procent hoger ten opzichte van de laatste piek in 2008."

Vestey's werkterrein is Knightsbridge, de exclusieve buurt in Londen die speeltuin is van de rijken. Midden in wijk ligt Harrods, de 'supermarkt' van de plaatselijke jetset. Hier kun je horloges kopen voor 155.000 euro en zijn alle topmerken, van Armani tot Gucci, vertegenwoordigd. Zelfs de afhaalrestaurants zijn exclusief: voor een afhaalmenu bij Japanner Nobu ('A Michelin starred take-away') betaal je wel 310 euro. Even verderop is een showroom van automerk McLaren. De startprijs voor de uitgestalde McLaren MP4-12C is 195.000 pond (240.000 euro), maar nu al zijn ze niet aan te slepen. Een bordje bij de ingang vermeldt droogjes dat 'we wegens de grote vraag alleen klanten kunnen helpen die een afspraak maken'.

In de wereld van de superrijken is het nooit crisis. Voor hen bestaan geen grenzen en in een oogwenk kunnen ze hun miljarden verplaatsen. En de bestemming is vaak Londen. "Voor mij is Londen dè stad in de wereld. Het heeft meerdere voordelen voor de rijken", legt David Blanc uit. Hij is 'wealth manager' van Vestra Wealth, een fonds dat de miljoenen van de ultrarijken beheert en belegt. "Londen is het belangrijkste financiële centrum ter wereld. Je hebt hier de beste scholen, er is een levendige kunst- en modewereld. Alles wat je leven makkelijk maakt, kun je hier vinden. Bovendien zit je hier handig ingeklemd tussen de tijdzones van de Amerikaanse en Aziatische markten, wat ideaal is voor internationale ondernemers en investeerders."

Wat ook meetelt is de huizenmarkt in Londen. Een woning van enkele miljoenen wordt gezien als een waardevaste investering. Neem One Hyde Park, een monstrueus uitziende torenflat in Knightsbridge die onlangs werd opgeleverd door projectontwikkelaar Chris Candy. De appartementen, die uitkijken over het beroemde Hyde Park, waren in een mum van tijd verkocht. Naar verluidt ging het penthouse op de bovenste verdieping voor 175 miljoen euro van de hand. One Hyde Park is overigens niet het duurste optrekje van Knightsbridge. Sinds kort staat een landhuis aan Rutland Gate met de oppervlakte van een voetbalveld en 45 slaapkamers te koop. Vraagprijs: 375 miljoen euro.

De globale superstatus van Londen is nog maar vrij recent. De Fransman Blanc verhuisde achttien jaar geleden naar Londen waar hij als bankier bij een investeringsbank aan de slag ging. In het begin was Londen nog niet de stad van 'glitter and glamour'. "Wij Fransen houden natuurlijk van lekker eten, maar de restaurants hier waren verschrikkelijk. Toen ik hier begon als bankier, had je in Londen maar twee chique restaurants waar je redelijk kon dineren. Tegenwoordig is dit een culinair paradijs."

Londen is ook om andere redenen aantrekkelijk voor de rijke elite. Buitenlanders kunnen zich laten registreren als 'non-domestics', kortweg non-doms. Dat geeft ze een speciale belastingstatus, waardoor ze geen belasting hoeven te betalen over inkomen dat ze buiten Groot-Brittannië verdienen. De maatregel maakt van het Verenigd Koninkrijk in feite een belastingparadijs. Geen wonder dat miljardairs als de Rus Abramovitsj (geschat vermogen: 12 miljard euro) en de Indische staalmagnaat Lakshmi Mittal (15 miljard euro) Londen tot thuisbasis hebben gemaakt. Acht van de tien rijkste ingezetenen van het Verenigd Koninkrijk hebben niet de Britse nationaliteit, zo blijkt uit de jaarlijkse Sunday Times Rich List. "Dat heeft ook met de politieke stabiliteit van dit land te maken", zegt Blanc. "Een miljardair uit Rusland hoeft zich hier geen zorgen te maken over de nukken van president Poetin."

Londen is zo de afgelopen vijftien jaar min of meer losgekoppeld van de Britse economie en het reageert eerder op financiële en politieke trends elders in de wereld. Het duidelijkste voorbeeld is de crisis in de eurozone. "Eerst kwamen de Grieken en daarna de Italianen. Wij profiteren van de malaise van anderen", merkt makelaar Nick Vestey op. "Allemaal ontvluchtten ze de situatie in hun eigen land en probeerden hun geld hier veilig te stellen."

Ook de winst van François Hollande in de Franse presidentsverkiezingen ging niet onopgemerkt voorbij. Een van zijn belangrijkste beloftes was de belastingschijf voor de hoogste inkomens te verhogen naar 75 procent. Vestey: "De dag na de verkiezingen begonnen bij ons meteen de telefoons te rinkelen". Het vluchtgedrag werd ook nog eens aangemoedigd door premier Cameron die de Franse belastingontduikers met open armen verwelkomt. "Als de Fransen een belasting van 75 procent invoeren, leggen wij graag de rode loper voor Franse ondernemers", zei de premier eerder dit jaar tijdens de G20-top in Mexico.

Ook David Blanc kreeg het extra druk. "Elke week hebben we wel een nieuwe klant uit Frankrijk. Op dit moment ben ik in onderhandeling met een toonaangevende Franse entrepreneur die zijn hele hebben en houwen naar Londen wil verhuizen." Blanc beheert meer dan alleen het geld van zijn rijke cliënten. Hij helpt ze bij het vinden van een woning of het uitkiezen van een privéschool voor de kinderen. "Alles in deze wereld draait om contacten. Een van mijn grote Russische klanten wil lid worden van een exclusieve 'gentlemen's club' en daar proberen we hem bij te helpen. Maar dat is niet makkelijk, want met geld kun je niet alles kopen. Ik heb meegemaakt dat miljardairs het lidmaatschap van zo'n club werd geweigerd."

Groot-Brittannië is niet alleen een oase voor de buitenlandse jetset, ook voor de Britse rijken is het een prettig land om te wonen. Eind jaren zeventig was het hoogste belastingtarief voor de allerrijksten nog 83 procent, maar Margaret Thatcher bracht dat geleidelijk terug tot 40 procent. Dat tarief werd twintig jaar lang gehandhaafd tot de crisis van 2008, toen de Labour-regering besloot de belastingschijf te verhogen naar 50 procent. De coalitieregering van Conservatieven en Liberaal Democraten heeft dat tarief inmiddels weer verlaagd naar 45 procent. Voor sommige rijken is dat nog steeds te veel. Eerder dit jaar onthulde The Times hoe makkelijk het is om op legale wijze de belasting te ontduiken. Het dagblad kwam met tal van voorbeelden hoe rijke Britten via ingewikkelde belastingconstructies vaak maar enkele procenten belasting over hun miljoeneninkomens betalen. Soms betalen ze helemaal niets.

Het soepele belastingklimaat gaat gepaard met stijgende salarissen aan de top. Midden jaren tachtig van de vorige eeuw kwam de 'Big Bang', de deregulering van de financiële sector die leidde tot een explosie van de topinkomens. Het gevolg: de rijkste bovenlaag is de afgelopen dertig jaar weggesprint van de lagere inkomensklassen. Cijfers van het Office for National Statistics laten dat goed zien. In 1986 was het gemiddelde inkomen van de bevolking die het meest verdient, zes keer groter dan dat van de allerlaagste inkomens. In 25 jaar tijd is dat een gapend gat geworden: tegenwoordig verdienen de rijken gemiddeld 72 keer meer dan de allerarmsten. Zo komt steeds meer welvaart in handen van een steeds kleinere groep rijken. Volgens de Sunday Times Rich List bezitten de duizend rijkste families gezamenlijk 520 miljard euro, goed voor bijna 30 procent van het nationale inkomen.

Ondanks de economische crisis van 2008 heeft die trend zich doorgezet, zo laat een onderzoek van de High Pay Commission zien. In 2010 gingen de inkomens van de bestuursvoorzitters van de honderd grootste bedrijven in Groot-Brittannië met 49 procent omhoog, terwijl de werknemers van diezelfde bedrijven maar 2,9 procent meer kregen. Volgens Karen Rowlingson is deze trend zorgwekkend. Rowlingson, hoogleraar aan de Universiteit van Birmingham, deed onderzoek naar de gevolgen van grote inkomensongelijkheid. "Je hebt een kleine groep topmanagers die in feite hun eigen salaris vaststellen. Ze beschermen hun eigen belangen, terwijl hun salarisverhoging vaak niets te maken heeft met de prestaties van hun bedrijf. Ondernemingen zeggen vaak dat topsalarissen nodig zijn om het beste talent te kunnen aantrekken, maar dat is een mythe."

De regering is niet ongevoelig voor de kritiek. Premier Cameron heeft vaak uitgehaald naar de buitensporige bonussen en salarissen. Dit voorjaar schrapte hij een aantal belastingvoordelen voor de rijken. Ook is de overdrachtsbelasting voor dure huizen fors verhoogd en tegen het einde van het jaar komt de regering met een voorstel die de loonstructuur aan de top van bedrijven transparanter moet maken.

David Blanc van Vestra Wealth erkent dat er in de jaren voor de crisis sprake was van 'excessen', maar hij vraag zich af of het zin heeft de rijken meer te belasten. "Ik snap de gedachte om de welvaart meer te verdelen, maar de elite geeft veel geld uit en neemt mensen in dienst. Als je deze groep wegjaagt, hoe wil je dan welvaart herverdelen?"

Volgens Blanc legt de politiek de nadruk te veel op inkomensgelijkheid. "Wat heel belangrijk is dat iedereen gelijke kansen heeft. Dat stoort me zo aan mijn thuisland. In Frankrijk red je het alleen als je een opleiding op een bepaalde school hebt gevolgd of bepaalde mensen kent. Groot-Brittannië is juist een meritocratie. Hier geldt: als je hard werkt, kun je het ver schoppen. Dat dat tot verschillen in inkomens leidt, is normaal."

Critici vrezen dat de maatregelen die tegen rijken gericht zijn, de status van Londen als financieel centrum aantast, maar Nick Vestey maakt zich weinig zorgen. "Voor de langere termijn ziet het er goed uit. Er komt een nieuwe golf van superrijken uit China aan en daar gaan we enorm van profiteren. Want zo werkt het nu eenmaal. Het gaat niet alleen om geld, maar ook om status. Als je rijk bent, wil je een huis hebben aan de Côte d'Azur, in New York en natuurlijk in Londen. Dit is en blijft het epicentrum van de rijkdom."

Dit is het tweede deel van een tweeluik. Het eerste verscheen op 16 november in De Verdieping en ging over de armoede in Glasgow.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden