Reportage

In Soedan is president Bashir weg, nu de sharia nog

Een lid van de protestbeweging maakt een overwinningsteken. Beeld AFP

Nu president Bashir weg is, wil de protestbeweging in Soedan ook af van de strenge islamitische leefregels. Maar de militaire raad die het land nu bestuurt, houdt vast aan de shariawetgeving.

Vrouwen in spijkerbroeken en zonder sluier zitten aan tafeltjes gemoedelijk te praten. De tuin van een enigszins vervallen restaurant in het hartje van Khartoem is een toevluchtsoord voor veelal jonge Soedanese activisten. Sommige vrouwen zijn bedekt gekleed, anderen onbedekt. Bijna allemaal roken ze sigaretten. Ze zeggen hier vrijheid te hebben.

Op straat of thuis zouden deze vrouwen het niet gauw wagen om er een op te steken, want daar geldt nog altijd de strenge vorm van de sharia, de islamitische wetten waarop het Soedanese rechtssysteem is gebaseerd en die het roken verbiedt - voor mannen en vrouwen. Maar sinds een volksopstand met hulp van het leger vorige maand president Omar al-Bashir afzette, is de zedenpolitie nergens meer te bekennen. Rebelse jongeren durven steeds meer.

Onder Bashir was de sharia leidend in Soedan. Dat was al zo vanaf de invoering in 1983, toen de islamitische wetgeving de basis werd voor het nationale rechtssysteem, maar op de naleving werd strikter toegezien toen Bashir door een staatsgreep in 1989 aan de macht kwam. De nieuwe president kreeg hulp van Hassan al-Turabi, ideoloog van het fundamentalistische militaire regime. Ook al viel die in 1999 in ongenade, de regels bleven streng.

Mannen tijdens een iftar in Khartoem. Beeld AFP

De strikte vorm van sharia die nog altijd geldt, treft vooral vrouwen die zich aan strenge kledingvoorschriften moeten houden, op straffe van zweepslagen. Op overspel staat steniging en voor diefstal kan een hand worden afgehakt. Voor de oppositie is het mooi geweest: zij willen van de strenge regels af, en weigeren elk overleg met de islamisten die ze samen met het leger verantwoordelijk houden voor de onderdrukking van de afgelopen dertig jaar. Een oppositiewoordvoerder noemde de sharia 'een ideologisch wapen dat het vorige bewind gebruikte om mensen onderling te verdelen'.

Onder oppositieleden klinkt een roep om seculiere wetgeving, eventueel aangevuld met islamitische rechtbanken voor erfrecht en andere familieaangelegenheden. Zo ook bij de jonge zakenman Mohamed el-Munzir Salman die regelmatig op het plein voor het legerhoofdkwartier te vinden is. Daar oefenen dagelijks vele duizenden met hun aanwezigheid druk uit op de militaire raad die aan de macht is sinds Bashir werd verdreven. "De islamitische wetgeving moet alleen gelden voor familierecht. Islam is een godsdienst, een persoonlijke zaak die niets te maken heeft met hoe een land wordt geleid", zegt hij lurkend aan een waterpijp. Een verboden genot onder Bashir.

De protestbeweging zet zich schrap voor deze strijd. Toen partijen en organisaties van fundamentalisten een demonstratie probeerden te organiseren, werden ze in elkaar geslagen door betogers van de oppositie. De afkeer van islamisten is groot onder de demonstranten. Drie leden van de militaire raad moesten al opstappen omdat zij islamisten zijn, en de oppositie weigerde verder te onderhandelen met het leger over de samenstelling van een overgangsregering zolang het trio zitting had in de raad.

Toch houden de militairen voorlopig vast aan de sharia als basis voor de nationale wetgeving. "De islamitische wetgeving en traditie moeten de bron zijn voor de nationale wetgeving", aldus de woordvoerder van de militaire raad vorige week.

Die houding van het leger sterkt de islamistische Moslimbroederschap in Soedan, de drijvende kracht achter het bewind van Bashir die zich tijdens de volksopstand gedeisd hield maar een flinke achterban heeft. Hassan Ahmed Hassan, een jonge ingenieur die lid is van de islamistische organisatie, heeft goede hoop dat de boel zich nog ten goede keert. "Deze revolutie zal snel voorbij zijn. De islamitische beweging stierf niet met het vertrek van Bashir. We komen terug aan de macht", zegt hij, op zachte, vriendelijke toon, aan een tafeltje op enkele meters van de rokende vrouwen.

Hassan is streng in de leer. Hij vindt dat Bashir de islamitische revolutie in Soedan heeft verraden nadat hij brak met Turabi. "Toen die nog deel uitmaakte van de regering waren koranlessen in alle onderwijsinstellingen verplicht, evenals hoe met wapens om te gDaan. Nadat hij door Bashir onder huisarrest was geplaatst, ging alles mis. Daarna namen studenten drugs, hadden seksuele relaties voor het huwelijk en volgden ze de westerse cultuur."

De ingenieur bestempelt zichzelf als 'een terrorist'. "Mijn wapen is de Koran die angst inboezemt bij mensen." Hassan laat zich niet intimideren door de huidige ontwikkelingen. “De islamitische beweging in Soedan beschikt over goed gewapende milities. Bovendien bevinden we ons in alle lagen van de samenleving. Het is onmogelijk om ons weg krijgen."

Lees ook:

Betogers in Soedan vastbesloten te blijven protesteren: ‘Onderdrukking heeft ons niet dom gemaakt’

Sinds begin deze maand bivakkeren Soedanezen op een plein in Khartoem. Ze demonstreren tegen het militaire bewind. ‘Ik wil kunnen zeggen dat ik meehielp het regime te beëindigen.’

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden