IN SHETLAND IS HET ALTIJD MOOI WEER

Zelfs bij een olieramp en bij vliegende storm groeten Shetlanders elkaar met de woorden: 'Beautiful day'. Dat klopte inderdaad begin juni vorig jaar: het was minstens twintig graden, onbewolkt en vrijwel windstil. We waren net aangekomen en voor ons was die groet nog nieuw. "Yes, it is, isn't it? For the time of the year" , antwoordde Jonathan laconiek. Het passerende oude dametje keek verward: een antwoord werd blijkbaar niet verwacht.

HENK VAN HALM

Craig White, vogelwachter op Orkney-eiland Rousay, telde de vorige zomer in Shetland de grote en kleine jagers. Deze roetbruin gekleurde roofmeeuwen hebben in Shetland een stevige poot aan de grond, maar van de laatste jaren waren geen juiste aantallen voorhanden.

Craig voelde zich eenzaam. Hij vroeg zijn vrienden van Rousay, Jonathan en Chris, het pinksterweekend over te komen naar Walls, een plaatsje aan de westkust van het hoofdeiland Mainland. Daar verbleef hij in een piepklein voormalig kleuterschooltje, 'The Old Happy Hansel'. "En neem die Hollander ook maar mee. Ik heb nog wel een plek voor hem."

Rijdend van Sumburgh naar Walls krijg je een doorsnede van het Shetlandse landschap te zien. Overal is water: bij elke bocht in de weg kijk je uit over andere lochs of diep tussen de heuvels insnijdende fjorden. En je ontdekt grote verschillen met Orkney. Shetland is even boomloos en heuvelachtig, maar de heuvels zijn hoger, de hellingen getekend door erosiekloven. Huis- en stapelmuren zijn net als in Orkney van de plaatselijke steen, die er anders uitziet: grijs of roestbruin en niet gelaagd. De huizen lijken met meer fantasie gebouwd. Er is meer verscheidenheid in architectuur en ze zien er vooral kleuriger en netter uit dan in Orkney. Naar mijn smaak wat te netjes, gelikt bijna, alsof ze allemaal pas waren gerenoveerd. Het klinkt wrang na de ramp bij Quendale, maar de door de olie verkregen welvaart is in Shetland aan alles af te lezen.

Begin juni verdwijnt de zon voor maar een paar uur onder de horizon. Om twee uur in de nacht was de hemel als van parelmoer, zich spiegelend in een meer onder aan de heuvel, waarop 'The Old Happy Hansel' lag. De volgende morgen bleek het uitzicht groots, over een met madeliefjes bespikkelde weide. Aan de overkant van het meer roodgedakte schuren en verspreid grazende schapen.

De Shetland-pony's op de weide waren de enige die we op de eilanden zagen. Ze bleken een hobby van het schoolhoofd. In Shetland leken ze me zeldzamer dan in Nederland.

Scholeksters vlogen ons luid en ongerust roepend tegemoet, toen we over de weide de heuvel afdaalden. Drie, vier paren kieviten gingen op de wieken. Ze moeten kuikens hebben gehad in het korte gras. Verderop beenden wulpen rond, ons scherp in de gaten houdend. Een enkele graspieper steeg zingend op, landde even later op een hekkepaal.

De school van Walls was versierd met de Nederlandse driekleur. Er was die dag een reunie van de families Wals, Wallis en andere Nederlanders, die dachten dat hun voorouders hier vandaan kwamen. Het schoolhoofd, net bezig zijn gazon te maaien, zei dat niemand in Walls het geloofde, maar dat iedereen het spel meespeelde, met een officiele ontvangst en zo. De school was schitterend gerenoveerd, met een zwembad en een enorme gymnastiekzaal, die ten dienste stond van de hele dorpsgemeenschap. Ja, allemaal mogelijk gemaakt door de olieinkomsten. Chris was behoorlijk jaloers. Zelf drijft hij met een leerkracht de school op Rousay. Daarvan lekt het dak al jaren en de deur van de hoofdingang klemt en moet nodig geverfd worden.

We zwierven weg van Walls, over een hier en daar met puin wat verhard wegje, langs stapelmuurtjes, beekjes en natte plekken. Al van ver was te zien waar water was aan het goudgeel van bloeiende dotters en het groen van gele lissen, die hier meestal niet in bloei komen. Het drasland zag soms wit van de harige bloemen van het waterdrieblad. Overal klonk het tikken van watersnippen, van tijd tot tijd ook het blatende geluid dat het mannetje tijdens de baltsvlucht maakt als de snelle luchtverplaatsing zijn gespreide staartveren in trilling brengt. Uit een stapelmuurtje vloog een tapuit weg en op telefoondraden en prikkeldraadheiningen zongen fraters. Veldleeuweriken tierelierden hoog in de blauwe hemel.

Terug in de tuin van 'Happy Hansel' zagen we een atalanta met wijdopen wieken zonnen op de witgekalkte muur. Helemaal uit het Middellandse-Zeegebied trekken atalanta's elke voorzomer naar het noorden, maar zo hoog noordelijk had ik die vlinder niet verwacht.

Koolwitjes vlogen voorbij en bleven soms wat dralen boven de wilde bloemen in de tuin. Die tuin was lange tijd niet onderhouden. Er stond een door de wind geteisterde vlier. In en om het slordige gazon bloeiden dagkoekoeksbloemen, madeliefjes, paardebloemen, veldzuring, grote en smalle weegbree en zilverschoon naast de blauwe klokjes van de wilde hyacint. Er groeiden pepermunt en hazepootje en een plant die op klein uitgevallen fluitekruid leek: de 'pignut', letterlijk varkensnoot, Conopodium majus. In het gras langs de wegen om Walls was deze niet in Nederland voorkomende schermbloemige heel algemeen. Zijn naam komt van zijn eetbare rode knol een eindje onder de grond. De witte schermpjes zijn van mei tot juli te zien. Hij bloeit dus langer dan fluitekruid, dat we ook hier en daar in de berm vonden.

Dat was aan de weg naar de Vaila Sound, waar een deels ingestorte 'croft' (boerderij) stond. Een vertrouwd gezicht - je waande je in Orkney. Gelukkig was hier toch niet alles als nieuw. Een deel van het lange huis was nog bewoond. Schapen graasden tot op de drempel. De bedelroep van jonge spreeuwen klonk uit gaten in de muren en het dak.

Blauw

In de Vaila Sound lagen alleen twee vissersbootjes en een jacht te rijden op de kalme golven. Op de grote lege aanlegsteiger stond een keurig toiletgebouwtje. Bij het doortrekken spoelde blauw water door de pot. Dat stortte kletterend onder het gebouwtje rechtstreeks in zee.

"Nou zie je waarom de oceaan zo blauw is" , zei Jonathan. Het toilet werd waarschijnlijk weinig gebruikt. Het water was glashelder. Tot vele meters diep was de bodem te zien als in een aquarium. Veterwier en suikerwier van drie, vier meter lang deinden op de stroming. Van de kust van het eilandje Vaila klonk ver weg het jankende loeien van grijze zeehonden.

Hier denk ik aan als ik over de ramp bij Quendale lees.

NATUUR DEZE WEEK

Op zonnige dagen is er in stad en dorp al veel zang van koolmezen, winterkoningen, spreeuwen, heggemussen en roodborsten. Bij mild weer zingen merels zachtjes voor zich heen, wat ze ook al in december vlak voor de vorstperiode deden. Merelzang uit volle borst is toch pas begin februari te verwachten. Een enkele zanglijster zingt wel al voluit. - Grote troepen knobbelzwanen verblijven op de randmeren. Vaak fourageren ze in de polders vlakbij, zoals de Eempolder. Ook aan de grote rivieren zijn veel knobbelzwanen te zien. - Er bloeien al veel sneeuwklokjes. De gewone soort groeit vaak massaal in boomgaarden. Het grote sneeuwklokje met breder blad en grotere bloemen zie je hoofdzakelijk in tuinen. - Langs de binnenduinrand, in de beekbossen, de heemparken en de tuinen van liefhebbers komt de gewone vogelmelk boven de grond. De grassprietachtige bladeren hebben een witte middennerf.

EN VERDER

Publieksactiviteiten van het IVN: morgen ochtendwandeling in het Wormdal bij Sittard, 10.15 uur bij de kerk van Rimburg; wandeling in de omgeving van DoenradeHillensberg (Duitsland), 13.30 uur van de Markt in Nuth (L); wandeling in het Willemsbos in Ugchelen, 14 uur ventweg Europaweg bij Hoogbuurloseweg; wandeling in het Startebos te Meijel (L), 14 uur van het Alexanderplein; woensdag ochtendwandeling om Spaubeek, 9.30 uur van de Markt in Spaubeek. - Voor f 13,50 (f 10,50 boven 65 jaar en f 8 kinderen van 4 tot en met 12 jaar) kan men morgen drie uur varen op de Hollandse Biesbosch. Eerst wordt om 12 uur een videofilm getoond over het leven van ganzen. De snertvaartocht begint om 13 uur bij het bezoekerscentrum aan de Baanhoekweg 53 in Dordrecht. Aan boord van de rondvaartboot is snert met tokbrood verkrijgbaar. De tocht kan volgeboekt zijn, dus reserveren is verstandig: tel. 078-211311. - Tot en met 28 maart staat het Natuurmuseum Rotterdam, Westzeedijk 345, helemaal in het teken van dieren als 'werknemers'. Aan de hand van bijzondere voorwerpen, zoals een Egyptische kattemummie, een hondekar en een middeleeuwse valkeniersuitrusting, en foto's, prenten en schilderijen kunnen jong en oud zien hoe de westerse mens vanaf de oudheid het dier ongevraagd heeft gebruikt voor zijn eigen doeleinden. Er is ook een boek over verschenen, te koop in de museumwinkel. Open van dinsdag tot vrijdag van 10 tot 17, zondag van 13 tot 17 uur. Toegang kost een gulden. - De Friese IVN-afdeling De Lege Midden geeft een cursus van drie avonden (2, 16 en 30 maart) en een excursie over het ontstaan, het beheer en de toekomst van de Oude Venen, aanvang 19.30 uur in de hervormde consistorie te Grouw. Opgeven zo spoedig mogelijk: 05663-1813 of 1705.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden