In São Vicente is de politie de vijand

Oprichtster van Braziliaanse 'Dwaze Moeders' wil opheldering over de dood van haar zoon

STIJNTJE BLANKENDAAL

SÃO VICENTE, BRAZILIË - Debora Maria Silva viert morgen geen moederdag. Haar zoon werd zeven jaar geleden vermoord door de politie, die in mei 2006 als represaillemaatregel het vuur opende op de arme bevolking van São Paulo en omgeving. Minstens 450 mensen kwamen destijds binnen één week om het leven. Als troost is 12 mei dit jaar door de provincie São Paulo bestempeld als 'Dag van de Moeders van Mei'.

Voor Debora (54) is het een dag van rouw én van strijd. In navolging van de Argentijnse beweging Dwaze Moeders richtte zij de groep 'Moeders van Mei' op om opheldering over de dood van hun kinderen te vragen. Debora gelooft niet dat de politiek zich volledig bewust was van de strekking van de nieuwe naamgeving: "Het is er min of meer doorheen geglipt."

In haar houten huis in de buitenwijk São Jorge in de kustplaats São Vicente vertelt de zwarte, trotse vrouw over haar zoon Rogério, een vuilnisman, die op 15 mei 2006 op straat werd vermoord door vermomde politiemannen: "Wie zwart is en arm is bij voorbaat verdacht. De gouverneur zei later dat de families die hun kinderen hadden verloren maar moesten bewijzen dat ze onschuldig waren. In Brazilië hebben we te maken met een officieuze doodstraf."

De moordpartij kwam op gang als reactie op een aanval van misdaadbeweging PCC, waarbij 43 politieagenten omkwamen (zie kader). De paniek was groot, waarop de staat besloot dat er een stevig antwoord moest volgen en de politie min of meer de vrije hand gaf om het vuur te openen. Het leidde tot de grootste maatschappelijke geweldsgolf in Brazilië sinds mensenheugenis.

Op 15 mei 2006 kreeg Debora een persoonlijke waarschuwing van een politieman binnen haar familie: "Hij zei dat we binnen moesten blijven, want wie zich op straat zou vertonen, zou als vijand van de politie worden gezien. Ik heb daarop mijn zoon Rogério geprobeerd te bellen, maar kreeg geen gehoor." Achteraf werd duidelijk dat haar zoon (29) toen al dood was, aangehouden op een pompstation en vervolgens neergeschoten. Zijn dood, noch de andere moorden zijn ooit opgelost.

De grootste vijand in de periferie van São Vicente is sindsdien niet de PCC, maar de politie in vermomming, volgens Debora: "De PCC doodt in alle openheid en is trots op zijn moorden - veelal onderlinge afrekeningen. De politie opent hier echter gemaskerd (met helmen of capuchons) willekeurig het vuur. Bijvoorbeeld als in een buurgemeente een politieman is gedood. We zijn allemaal bandiet in hun visie, dus het maakt niet uit wie je neerknalt. Na tien uur 's avonds kun je niet meer veilig in een bar op straat zitten. We leven hier onder een constante avondklok."

Wat Debora op de been houdt is haar strijd om binnen de politiek het debat aan te gaan over de rol van de politie. Haar groep van enkele tientallen vrouwen (en iedere keer komen daar nog nieuwe moeders en andere lotgenoten bij) blijft bij justitie en het ministerie van justite aandringen op opheldering. Debora: "Na de dood van Rogério heb ik een maand met een zware depressie in het ziekenhuis gelegen. Toen kwam hij bij me langs en zei: 'Mam, je moet de strijd aangaan voor het recht voor de jongeren die nu nog leven'."

De bende van PCC
De PCC is een beruchte Braziliaanse misdaadorganisatie die ontstond in 1992. Destijds werden in de gevangenis Carandiru in São Paulo 111 gevangenen gedood tijdens het neerslaan van een gevangenisopstand. De bandieten organiseerden zich daarop om de politie om te kopen en dergelijk geweld te voorkomen. Inmiddels is de PCC in 90 procent van de gevangenissen van São Paulo de baas, en heeft de organisatie zijn tentakels tot ver buiten de gevangenissen uitgestrekt.

De tragedie van mei 2006 werd volgens Debora Maria Silva van 'Moeders van Mei' ingeleid door corruptie binnen de politie. "De politie heeft destijds de stiefzoon van één van de leiders gekidnapt voor losgeld. Dat zette kwaad bloed." De staat poogde daarop de PCC te breken door leiders te verplaatsen naar gevangenissen in heel Brazilië. Dat leidde uiteindelijk tot de gebeurtenissen in mei 2006, toen de PCC 43 politiemannen neerschoot en een paar bommen liet exploderen, en de politie daaropeen aanval uitvoerde.

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden