In Rotterdam ging geen enkele alarmbel rinkelen

Als een Ecuadoraanse verzekeraar zijn geld wil terughalen uit een belastingparadijs, wordt daarvoor een speciale methode bedacht om regelgeving te omzeilen. Mede mogelijk gemaakt door het Rotterdamse notariskantoor Ploum Lodder Princen.

In een chique buitenwijk van Quito, de hoofdstad van Ecuador, staat een futuristisch ogend kantoorpand. Volledig opgetrokken uit wit en grijs beton, met strakke lijnen en veel glas, en met in blauwe letters de naam van het verzekeringsbedrijf dat er huist: Aseguradora del Sur. De ligging is perfect: op een steenworp afstand ligt het Parque Metropolitano, dat anderhalf keer zo groot is als Central Park in New York. Daar kom je lama's tegen, en zeventig verschillende inheemse vogelsoorten, waaronder tien soorten kolibries.

In een koopcontract dat opduikt in de gelekte database van juridisch advieskantoor Mossack Fonseca staan de details van het gebouw. De oppervlakte bedraagt 7308,85 vierkante meter, en onder de vier verdiepingen is er nog een ruime kelder, die parkeerruimte biedt aan 78 auto's.

Er is alleen één probleem. Al zou je de beoogde koopprijs van 4.829.947,10 dollar op tafel leggen, dan nog krijg je de sleutel niet. Het koopcontract moet namelijk nooit volledig in de praktijk gebracht worden, en dat is al bij voorbaat duidelijk.

De operatie wordt mede mogelijk gemaakt door het Rotterdamse notariskantoor Ploum Lodder Princen (PLP). Doel is om een kleine 2 miljoen dollar naar Ecuador te brengen, vanaf belastingparadijs Anguilla, een Brits eiland net ten noorden van Sint Maarten. Tot vorig jaar had Aseguradora de bedrijfsvoering nog zo ingericht dat de winst in Ecuador grotendeels neerslaat in Brits Anguilla, een bekend belastingparadijs. Maar door een wijziging van de wet in Ecuador zit de verzekeraar ineens met een tekort aan bufferkapitaal. Er moet geld terug het bedrijf in. Dat geld is er wel, maar staat geparkeerd in Anguilla.

Het geld kan niet rechtstreeks van Anguilla naar Ecuador gaan, want Ecuador stelt strenge eisen aan transacties met belastingparadijzen. Om die beperkingen te omzeilen schakelt Aseguradora de Panamese juridisch dienstverlener Mossack Fonseca (MF) in. Die roept de hulp in van het Nederlandse Infintax, dat als trustkantoor vennootschappen beheert in opdracht van (veelal buitenlandse) bedrijven en particulieren.

Mistig geheel

Op 26 maart 2015 mailt een medewerker van Mossack Fonseca naar Infintax hoe de basale structuur eruit moet gaan zien. Ze hebben twee bv's nodig in Nederland: een als beoogd koper van het pand in Ecuador (SanSeb), en een met de bankrekening waar het geld doorheen moet stromen (Blue Water). Voor de duidelijkheid meldt Mossack Fonseca nog: 'Het idee is dat de Nederlandse bv niet de volledige transactie uitvoert, en dat het pand in handen blijft van de huidige eigenaar.'

Hoe gaat dat in zijn werk? In het koopcontract is bepaald dat de Nederlandse bv de rekening in delen betaalt. Maar zolang de koopsom niet volledig is voldaan blijft het pand in handen van de Ecuadoraanse verzekeraar. Bovendien mag die alle tot dan toe betaalde gelden houden. Met andere woorden, de opzet is om maar een deel van de koopsom te voldoen, zodat er wel geld naar Ecuador gaat maar het pand niet van eigenaar wisselt.

Die opzet staat ook duidelijk vermeld in een presentatie die het Nederlandse trustkantoor Infintax op 1 april mailt aan betrokkenen. Onder hen is ook een kandidaat-notaris van het Rotterdamse Ploum Lodder Princen. Die moet ervoor zorgen dat een van de Nederlandse bv's op naam komt te staan van een medewerker van Mossack Fonseca. Op zich een kleine handeling, maar het zorgt ervoor dat de kandidaat-notaris wel te zien krijgt wat de bedoeling is van de opzet.

'Ontbinding van het koopcontract, met een verlies van 1,9 miljoen dollar tot gevolg', staat letterlijk in de presentatie. Daarna moet de Nederlandse bv ontbonden worden. Dat zijn woorden die bij een notaris vragen moeten oproepen, zo stelt emeritus hoogleraar notarieel recht Martin Jan van Mourik wanneer Trouw en Het Financieele Dagblad om een oordeel vragen over deze casus. "De bv wordt enkel gebruikt als eenmalig doorgeefluik in het kader van een transactie die vraagtekens moet oproepen. Het is een mistig geheel van transacties."

Uit niets blijkt dat de kandidaat-notaris van PLP aan de bel trekt vanwege de opzet van de transactie.

Uit betalingsbewijzen in handen van Trouw en Het Financieele Dagblad blijkt dat het geld inderdaad in delen vanuit Anguilla wordt overgemaakt naar een rekening bij een Slowaakse bank, ten name van de Nederlandse bv. Van daaruit wordt de 1,8 miljoen dollar op 23 april overgeschreven aan het Ecuadoraanse verzekeringsbedrijf, Aseguradora del Sur.

Volgens Van Mourik is het "zeer de vraag of een notaris, gegeven de mij bekende feiten, mag meewerken aan de overdracht van de aandelen in de Nederlandse bv". Bovendien had de kandidaat-notaris via trustkantoor Infintax makkelijk kunnen achterhalen welke rol de Panamese medewerker van Mossack Fonseca speelt in de constructie, zegt Van Mourik. "Het feit dat moeilijk is te overzien wat het uiteindelijke doel is van de constructie noopt tot grote waakzaamheid."

Geheimhouding

Namens notariskantoor Ploum Lodder Princen stelt Stan Commissaris, maatschapsvoorzitter van PLP en in de zaak verantwoordelijk notaris, in een reactie: 'PLP heeft geheimhoudingsplicht en mag geen inhoudelijke mededelingen doen over de inhoud van een dossier. [In het algemeen geldt het volgende: PLP zal, indien de aan haar ter beschikking gestelde gegevens (mededelingen en documenten) aanleiding geven tot het vermoeden dat er sprake is van een kennelijke fakeconstructie, geen medewerking verlenen aan een transactie.]'

Uit de administratie van Mossack Fonseca, ingezien door Trouw en Het Financieele Dagblad, wordt duidelijk dat PLP al sinds eind 2012 de vaste notaris is voor de structuren die Mossack Fonseca samen met het Nederlandse Infintax ontwerpt. En het kantoor gaat volgens hoogleraar Van Mourik in zeker nog één andere transactie in de fout.

Het betreft een Nederlandse commanditaire vennootschap (cv), die uiteindelijk eigenaar is van een groot Mexicaans familiebedrijf. De eigenaren van dat bedrijf laten een constructie opzetten waarmee ze geld uit Mexico naar Nieuw-Zeeland kunnen krijgen, via Panama en Nederland. PLP passeert op 16 april 2015 een akte voor de uitgifte van certificaten door de cv aan twee trusts in Nieuw-Zeeland. Die trusts zijn in beheer van de eigenaren van het Mexicaanse bedrijf.

Maar op het moment dat PLP de akte passeert, is de betreffende cv niet ingeschreven in het Handelsregister. "Dat is een economisch delict", zegt oud-hoogleraar Van Mourik. "Als een notaris constateert dat een cv niet is ingeschreven in het Handelsregister dient hij zijn dienstverlening op te schorten totdat aan de wettelijke verplichting is voldaan."

Niet alleen staat de cv niet ingeschreven in het Handelsregister, ze is op 11 februari 'ambtshalve' uitgeschreven. Dat betekent dat de uitschrijving door de Kamer van Koophandel is gedaan, bijvoorbeeld omdat de contributie niet is betaald of de bestuurders onbereikbaar zijn. "Ambtshalve uitschrijving is veelal een teken aan de wand", zegt Van Mourik. "De notaris van PLP had de akte nooit mogen passeren als de cv niet was ingeschreven in het Handelsregister."

PLP stelt in een reactie hierop: 'PLP heeft geheimhoudingsplicht en mag geen inhoudelijke mededelingen doen over de inhoud van een dossier.' Het kantoor suggereert dat de cv in het buitenland ingeschreven staat en daarom niet in het Handelsregister ingeschreven hoeft te zijn. Maar uit documenten in handen van Trouw en Het Financieele Dagblad blijkt dat de cv in elk geval op 9 april 2015 nog een adres in Amsterdam opgeeft. Dat is twee maanden nadat de cv ambtshalve werd uitgeschreven door de Kamer van Koophandel.

Samenvattend stelt hoogleraar Van Mourik over het handelen van PLP: "Een notaris zou zich moeten onthouden van dit soort juridisch cowboygedrag."

Aan dit artikel werkten mee Jan Kleinnijenhuis (Trouw), Karlijn Kuijpers (Trouw), Siem Eikelenboom (Financieele Dagblad) en Gaby de Groot (FD).

De eigenaren van het gifschip Otapan

Trustkantoor Infintax en de notaris van Ploum Lodder Princen (PLP) zijn betrokken bij nog een voor Nederland opvallende zaak. Zij helpen mee constructies op te zetten voor vermogende zakenmannen uit Mexico, die via Nederland, Malta en Zwitserland geld naar Nieuw-Zeeland weten te krijgen. In totaal helpen Infintax en PLP enkele tientallen constructies opzetten voor klanten uit Mexico die via de Panamese juridisch dienstverlener Mossack Fonseca worden aangeleverd.

De constructies worden vrijwel allemaal opgezet voor hooggeplaatste mensen uit het Mexicaanse bedrijfsleven, soms met nauwe banden in de Mexicaanse politiek. Drie van de betrokken personen zijn voor Nederland extra interessant, te weten de Mexicaan Armando Zanini Rincón en de Zwitsers Karl Frei en Patrick Wyss, die al decennia actief zijn in het Mexicaanse bedrijfsleven.

Frei en Wyss zijn de oprichters van het bedrijf Basilisk, Zanini Rincón was de directeur. Basilisk werd in 2005 de eigenaar van het gifschip Otapan, dat al sinds 1999 aan de ketting lag in Nederland omdat er asbest in verwerkt was.

Het laten ontmantelen van het gifschip kostte de Nederlandse staat 4,3 miljoen euro. Dat geld is nooit verhaald op de eigenaren. Volgens toenmalig staatssecretaris van milieu Joop Atsma waren de eigenaren onvindbaar. Dat is vreemd, aangezien zowel Frei als Wyss bekende publieke figuren zijn, en zitting hebben in de raden van bestuur van grote Mexicaanse bedrijven. Toenmalig directeur Zanini Rincón werd in 2006 nog geïnterviewd door NRC Handelsblad, waar hij al aankondigde dat Basilisk niet van plan was een eventuele claim te zullen betalen.

In september 2012 meldt Atsma aan de Tweede Kamer dat de staat definitief afziet van het verhalen van de kosten van de sloop, wegens onvindbaarheid van de eigenaren van Basilisk. Slechts kort daarop - rond december 2012 - weten Frei, Wyss en Zanini Rincón Nederland wel te vinden. 'Project Gatwick' dopen Infintax en PLP de operatie waarin hun geld via Nederland naar een Nieuw-Zeelandse trust stroomt.

Het is niet de laatste keer dat Frei en Wyss gebruikmaken van de Nederlandroute. In 2014 zijn ze hier betrokken bij de oprichting van een coöperatie: Moench Coöperatief. Dat vehikel wordt een jaar later gebruikt voor de aankoop van een meerderheidsaandeel in het Mexicaanse farmaceutische distributiebedrijf Marzam.

Volgens journalisten van de Mexicaanse nieuwssite Aristegui Notícias is de structuur gebruikt om de Mexicaanse mededingingsautoriteiten te misleiden. Na de oprichting van Moench krijgt de Mexicaan Pablo Escandón Cusi via een serie transacties, bedacht door Infintax en uitgevoerd bij de notaris van PLP, controle over de coöperatie. Pablo Escandón Cusi heeft volgens Aristegui Notícias met zijn eigen bedrijven al een groot aandeel in de markt voor medicijndistributie. Met de controle over Marzam neemt dat toe tot 37,5 procent, veel meer dan is toegestaan door de anti-kartelautoriteiten. Die weten dat niet: zij hebben Moench toestemming gegeven voor de overname zonder dat zij wisten dat Escandón Cusi de controle zou krijgen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden