In rampgebied lekte al overal olie

GRONINGEN - De olieramp die de Barentsz Zee bedreigt, heeft zich al jarenlang aangediend. “Toen ik daar in 1992 milieu-onderzoek deed, was er al sprake van voortdurende lekkage. Overal zag je olieplassen. Het was duidelijk dat de Russen maar één ding voor ogen stond: zo snel mogelijk zo veel mogelijk olie winnen.”

De archeoloog dr. Louwrens Hacqebord, directeur van het Arctisch Centrum in Groningen, zag de voortschrijdende milieuvervuiling in de Russische deelrepubliek Komi. In 1992 werd Haqcebord er als eerste buitenlander toegelaten. Hij verzamelde gegevens over de Barentsz Zee en het kustgebied. “Je zit daar net in een overgangsfase tussen de naaldwoudzone van de taiga en de toendra, een glooiend moerassen-gebied met wat berken.”

Eergisteren werd bekend dat olie wegstroomt via de zijrivieren Kolva en Oesa naar de Petsjora die uitmondt in de Barentsz Zee. Hacqebord: “Je zag in Komi overal meertjes met olie. Het enige dat werd gedaan was die meertjes afdammen om te voorkomen dat de olie zich zou verspreiden.” “De pijpleidingen lekten er en soms zag je zelfs een 'spuiter' als de olie door een gat in een buis naar buiten werd geperst.” Wat de Groningse onderzoeker waarnam was niet hier en daar een sliertje olie, maar grote plassen van drekkige drab. “Nu is er blijkbaar zo'n dam doorgebroken, waardoor de olie via de rivieren de Barentsz Zee bedreigt.”

De kans op verspreiding in Komi is volgens Hacqebord veel groter dan in West-Siberië, dat veel vlakker is. De streek waar de ramp zich voltrekt is glooiend, waardoor de olie naar beneden kan stromen. In de lager gelegen streek, bij de monding van de Petsjora, is een deltagebied, waar ook Amerikaanse oliemaatschappijen boren. “Daar stroomt de olie dus naar toe en de Russen zouden nog best eens de schuld kunnen geven aan die buitenlandse maatschappijen”, vreest Hacquebord.

De streek waar de Groninger zijn onderzoek deed was - zeker voor Nederlandse begrippen - dun bevolkt. “Maar je hebt er wel bevolkingsconcentraties in steden tot zo'n 300 000 inwoners.” In de omgeving is er geen landbouw of enige activiteit van andere aard, behalve dan de oliewinning. Haqcebord heeft niet met de autoriteiten maar wel met de bevolking gesproken. “Die werkten voor de oliewinning en reageerden uiterst fatalistisch op de enorme vervuiling en op het feit dat alleen lokaal, door dammetjes en dijken op te werpen, werd geprobeerd de olie te keren.” - Vervolg op pagina 6#

Alle leven is er verdwenen Groningse onderzoeker: Vervuiling van grote orde VERVOLG VAN PAGINA 1

Het gaat volgens Hacqebord om een uniek natuurgebied, onderdeel van de bostoendra in Siberië en Canada. Hoewel de vervuiling zich in een deel daarvan afspeelt, is de ramp níet van beperkte omvang, meent hij. Het gaat om een groot gebied waar de oliemeertjes als dode enclaves liggen tussen plekken waar nog wat groen en boomgroei is. In de meertjes staan de berken als bladerloze dode staken. Alle leven - flora en fauna - is er verdwenen. “Je kunt echt spreken van een aantasting van grote orde, die nog rampzaliger wordt nu de olie in de rivieren is gestroomd en een bedreiging vormt voor de Barentsz Zee.”

Bovendien is de natuur er erg kwetsbaar. Die zal zich niet gemakkelijk herstellen in zo'n koude streek, weet Hacqebord. Het is er zo koud dat je voetsporen er letterlijk bevriezen. “Een voetstap in het mos blijft tientallen jaren bewaard en kan na 50 jaar nog zichtbaar zijn.” Volgens Hacqebard heeft opruimen van de olie in deze koude tijd geen zin. Volgend jaar zomer, als de temperatuur oploopt tot rond het vriespunt, wel weer, ook al zal de natuur zich nauwelijks en dan nog slechts op zeer lange termijn herstellen. “Met de opruiming na de ramp met de Valdez in Alaska, waar de omstandigheden vergelijkbaar zijn, heeft men inmiddels wel ervaring opgedaan.” Schoon maken is gewenst omdat de vogels zeer te lijden hebben. Hacqebord: “Ook al onze ganzen trekken er naar toe.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden