In PvdA denkt men dat VVD is begonnen aan de terugtocht

DEN HAAG - Bij de PvdA geloofden ze de afgelopen weken hun eigen ogen niet, zo gemakkelijk rolde compromis op compromis uit alle onderhandelingen met VVD en D66. Zelfs de sceptici moesten schoorvoetend gaan toegeven dat die paarse coalitie er dan wellicht toch in zat. Tot gisteren. Wat door een woordvoerder van de PvdA officieel werd afgedaan als “ketelmuziek” van VVD-leider Bolkestein, werd binnenskamers heel wat serieuzer opgevat: de VVD is begonnen aan de terugtocht.

Een grotere afstand tussen uitkeringen en lonen, lees een forse verlaging van de hoogte van de uitkeringen, is de enige manier om meer werkgelegenheid te scheppen, aldus Bolkestein. En veelbetekenend na al die weken van pais en vreê: de VVD kiest consequent voor werk boven inkomen. D66 en de PvdA doen dat kennelijk in de ogen van Bolkestein niet. Die partijen stellen koopkracht op zijn minst gelijk aan meer banen.

Het moment waarop de VVD-leider opeens over dit al tijden bestaande twistpunt begon, is veelzeggender dan het onderwerp zelf. De afgelopen weken immers had de VVD gezwegen over punten uit het verkiezingsprogramma als de afschaffing van het wettelijke minimumloon en verlaging van de basisuitkering van 70 naar 60 procent. Sterker, er lag inmiddels een afspraak tussen de paarse partijen dat een kabinet van PvdA, VVD en D66 zou streven naar evenwichtige inkomensverhoudingen. Aanvankelijk had Bolkestein daar luchthartig over gedaan: als dat het bij-effect van het beleid zou zijn, zou de VVD niet alleen daarom gaan dwarsliggen. Later werd het toch ook voor de VVD-leider een van de doelstellingen van een paars kabinet.

Logisch

Sinds gisteren is de VVD weer terug op het aloude uitgangspunt. Grotere inkomensverschillen, vooral tussen loon en uitkering, zijn een onmisbare voorwaarde voor meer werkgelegenheid. Geredeneerd vanuit het VVD-denken, dat een volgend kabinet straf zal moeten bezuinigen, is deze stelling ook logisch. Immers, gelijkwaardige inkomensverhoudingen vergen nogal wat overheidsuitgaven, als je al hebt afgesproken dat de uitkeringen de komende vier jaar voor niet meer dan de helft de loonontwikkeling kunnen volgen.

Het is eerder bevreemdend dat de VVD er, gezien de afspraak over evenwichtige inkomensverhoudingen, mee heeft ingestemd via bijvoorbeeld de belastingen de uitkeringen te compenseren. Dat kost onvermijdelijk een fiks bedrag, terwijl de liberalen voornamelijk bezig geweest zijn te hameren op de noodzaak van minder uitgaven.

Dat Bolkestein ondanks deze afspraken nu zijn oude verhaal uit de campagne oppakt en aandringt op een grotere afstand tussen uitkeringen en lonen, kan niet anders uitgelegd worden dan als een boodschap aan de achterban dat de partijleider heus nog wel alert is.

Bolkestein wordt ook achter de broek gezeten. Het in liberale kringen invloedrijke ochtendblad De Telegraaf voert campagne tegen paars en de VVD'ers vrezen voor de mogelijkheid dat de krant voor wakker Nederland de stemming in de eigen achterban goed peilt.

Afgelopen dinsdag, tijdens de wekelijkse fractievergadering, waren er ook al (te) veel kritische geluiden over de formatie. Wat heeft de VVD te winnen bij paars, vroeg een aantal fractieleden zich af. Hoe groot dat aantal is, valt niet te achterhalen, maar Bolkestein heeft er rekening mee te houden zolang er sprake is van vleugels.

Dat Kok, Bolkestein en Van Mierlo maandag bij de Chinees in de Amsterdamse Binnen Bantammerstraat constateerden dat het momentum voor de paarse coalitie aan het vervliegen is, heeft rechtstreeks te maken met de stemming in de VVD, verzekeren verschillende bij de onderhandelingen betrokken bewoners van het Binnenhof.

Werk boven inkomen, door het CDA de afgelopen vier jaar ook vaak als stelling gehanteerd om de PvdA onder druk te zetten, zou een mooi breekpunt vormen voor Bolkestein. Hij kan er met recht op wijzen een serieuze poging te hebben gedaan. Tot maandag hangt de dreiging van een mislukking boven het Binnenhof. Voor die tijd kan in ieder geval niet gebroken worden, nu Kok op Korfoe de belangen van Lubbers moet behartigen.

De man van de mislukte onderhandelingspoging klinkt altijd slechter dan de beoogde premier. Minstens tot na dit weekeinde moet Kok dat etiket kunnen dragen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden