In plaats van schaatsen

Liever was Flip van Doorn gaan schaatsen in Friesland. Maar het lijkt wel lente. Een buitenkans om midden in de winter op de fiets te stappen en zo van de provincie te genieten.

Friesland is 's zomers het domein van watersporters, en als het wintert een paradijs voor schaatsfanaten. Maar waar zeilers en schaatsers zich uit de aard der zaak moeten beperken tot meren en vaarten, hebben fietsers toegang tot de glooiende hellingen en de vrolijk kronkelende bospaadjes van Gaasterland. Zolang de echte vrieskou op zich laat wachten, is de fiets een heerlijk alternatief voor de gladde ijzers.

Het is 's ochtends toch nog fris in Oudemirdum, maar de sfeervolle Brink telt genoeg adressen waar de koffie klaarstaat en de kachel brandt. Na een korte opwarmsessie kunnen de handschoenen aan voor een rondje op de pedalen door een van de meest afwisselende gebieden van Nederland. En al vraagt het seizoen om een bescheiden afstand, alle ingrediënten voor een mooie tocht zitten erin. De bospaadjes golven en slingeren als op de Veluwe, ondertussen is het open weidelandschap van Gaasterland nooit ver weg. Zo biedt de Gaaikemabank, gemetseld in de stijl van de Amsterdamsche School, vanuit het Jolderenbos uitzicht op de weilanden en het IJsselmeer. De koeien staan op stal, slechts een enkel Fries raspaard waagt zich buiten.

Er klinkt een niet-aflatend, duizendvoudig gegak. Het lijkt alsof de ganzen de roddels van de dag doornemen en deze ochtend opmerkelijk veel te bespreken hebben. Het bleekgroene gras is bijna niet te zien in een stuk land dat hoofdzakelijk uit gans lijkt te bestaan. Wanneer de vogels even later onder luid kabaal massaal het luchtruim kiezen, kleurt de hemel zwart.

Bij het Mirnserklif oogt diezelfde hemel neon blauw. Dit is een geliefde plek voor kitesurfers. Ook zij doen hun voordeel met de milde temperatuur. Er staat een straf windje en de surfboards lijken met witte tekens een boodschap in het water te schrijven. Vanuit het paviljoen kijken de wandelaars toe die door het Rijsterbos naar de klif zijn komen lopen en hier een kopje erwtensoep eten.

Het fietspad pikt een stukje van het bos mee en volgt daarna langs de Griene Leane de bosrand. In het statige Rijs vallen direct de enorme stalen deuren op die toegang geven tot de Slottún van Huize Rijs. Van het landhuis resten alleen de contouren, maar iets van de luister is in het landschap blijven hangen.

De bruggetjes aan weerszijden van natuurgebied de Wyldemerk liggen er verlaten bij. Toch zijn het niet zomaar bruggetjes. Als het hard genoeg vriest, verandert het water dat eronderdoor stroomt in zuiver Elfstedenijs. Op weg tussen de steden Sloten en Stavoren komen de schaatshelden door dit feeërieke stukje Friesland. Volgens de bordjes is de Wyldemerk een libellenreservaat. Vanzelfsprekend laat niet een van de 34 libellensoorten die er voorkomen zich vandaag zien, maar dat doet niets af aan de idylle.

Ook hier Friese paarden, in een weiland aan de rand van het natuurgebied. Zwarte pannen in een oranje pannendak vormen de letters De Schouw. Het is de enige hint naar de naam van deze buurtschap, die zelfs te klein is voor plaatsnaamborden.

De velden buiten Oudemirdum dragen een baard van twee dagen. Stoppels verraden dat de maïs hier in de zomer het uitzicht op de bosrand beneemt. Er komt een waterig zonnetje door dat ons aanmoedigt een paar extra kilometers aan de tocht toe te voegen. Eindelijk het lege weideland, de kaarsrechte sloten, de lage horizon, de polder. Eenzaam staat molen Het Zwaantje midden in het land dat hij zelf helpt droog te houden. Aan de horizon tekent zich het silhouet af van zijn grote broer, het Woudagemaal. De zestig meter hoge schoorsteen staat als een baken aan de dijk.

Langs de weg liggen de zwerfkeien die gletsjers lang geleden vanuit Scandinavië hierheen duwden. De kleine keien waarmee de Brink van Oudemirdum is geplaveid, komen gewoon ter plekke uit de grond. Bordjes van de Stenenroute Gaasterland vertellen alles over de herkomst van deze stenen zwervers.

Ook het Oudemirdumerklif danken we aan het landijs, net als het bijbehorende uitzicht: de contouren van West-Friesland, de Flevocentrale bij Lelystad, de windmolens van de Noordoostpolder, Urk dat zich boven de golven verheft, een eenzaam zeil in de verte.

De zon zakt al langzaam naar de horizon, straks zal het snel afkoelen. Misschien voorziet Koning Winter de Friese meren, vaarten en sloten deze winter nog van een dikke laag ijs. Tot die tijd neemt de fiets op passende wijze de honneurs van de schaatsen waar.

De Route
Deze winterfietsroute begint op de Brink in Oudemirdum en gaat via de knooppunten 23 - 16 - 15 - 14 - 17 - 18 - 20 - 22 - 24 - 23. Kijk voor aanvullende info op www.beleeffriesland.nl/winterfietsroute

Kliffen
Keileem - een dik en taai mengsel van grind, zand en leem, met grote en kleine keien - vormt de basis van de kliffen en de heuvels, of gaasten, van Gaasterland. In de voorlaatste ijstijd stuwde het landijs het keileem op tot bulten die we nu kennen als Texel, Wieringen, Urk, Schokland en de Havelterberg. De metershoge kliffen van Gaasterland ontstonden door afslag in de eeuwen waarin het water van de Zuiderzee op de keileembulten aan de Friese kust inbeukte.

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden