Taal

In plaats dat je kritiek hebt kun je ook verder kijken

Beeld anp

Vorige week ontstond er op Twitter een kleine discussie. Taaladviseur Rutger van Onze Taal had in de trein de conducteur horen omroepen: 'Dat komt in verband dat er een goederentrein voor ons rijdt'.

Via @nsonline reageerden de Spoorwegen wat krampachtig-joviaal (waarschijnlijk angstig voor taalkritiek), maar taalkundigen herkenden de constructie uit werkstukken van studenten. Er bleek echter nog geen analyse van te bestaan. Wel werden er enkele vindplaatsen gerapporteerd van 'in verband dat' in kranten van de vorige eeuw.

Hoe zit dat in elkaar? 'In verband met' behoort tot een bonte verzameling van zogeheten voorzetseluitdrukkingen. Dat zijn vaste combinaties van twee voorzetsels met een zelfstandig naamwoord zonder lidwoord of bepalingen daartussen: met uitzondering van, in tegenstelling tot, ter gelegenheid van, in plaats van, door middel van, enzovoorts.

Die uitdrukkingen gedragen zich qua betekenis als een enkel voorzetsel: 'met betrekking tot' betekent ongeveer hetzelfde als 'over'.

Wel en niet

De meeste van die voorzetseluitdrukkingen kun je niet hebben met een bijzin erachter. Dus wel 'door middel van een reactie', maar niet 'door middel van dat je reageert'. Wel 'met uitzondering van een klein buitje' maar niet 'met uitzondering van dat het even regent'.

Als je dan wel een keer een bijzin hebt, zoals bij 'in verband met dat er een goederentrein voor ons rijdt', klinkt dat ongemakkelijk en laat je liever dat voorzetsel weg. Je ziet het vaak bij 'in plaats van'.

Oudste voorbeeld uit 1801: 'in plaats dat hun door de Plaatselyke Bestuuren eene Kerk of oud Gebouw zal worden aangewezen'.

Grammaticale geschillen, etymologische enigma's en andere taaltwijfels, voor u opgehelderd door Peter-Arno Coppen en Ton den Boon. Een taaltip? Mail naar p.a.coppen@let.ru.nl

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden