In Oudehaske is het wachten op Gemser

Aan het eind van de gebruikelijke persconferentie voor een groot schaatstoernooi, zo'n bijeenkomst waarin journalisten in ontspannen sfeer met rijders praten, vroeg Henk Gemser plenair het woord. Bondsvoorzitter Wim Schenk zocht een plekje in de zaal. Met enige spanning wachtte hij af in welke richting de Fries zijn laatste 'losse flodder' als bondscoach zou afvuren.

Johan Woldendorp

De commissie topsport van de KNSB kreeg de volle laag, zo viel gisteren in deze krant te lezen. De tweede opmerking van algemene aard was een volstrekt onschuldige. Gemser dankte de sportpers voor de prettige samenwerking in de afgelopen jaren. Daarmee ontzenuwde hij vage geruchten alsof hij zijn reeds lang aangekondigde afscheid toch nog wilde uitstellen. Het zou in zijn dertigjarige loopbaan als trainer in het langebaan schaatsen niet voor het eerst zijn dat hij vertrekt en vervolgens een comeback voorbereidt.

Op 6 april wordt Gemser zestig. Letterlijk niet -want zijn vrouw Annie bracht ook menig uur door in Thialf- maar figuurlijk zitten ze in Oudehaske al geruime tijd op zijn thuiskomst te wachten. ,,Dertig jaar coach. Dat betekent dat ik een gigantische roofbouw op mijn gezin heb gepleegd. Dat betekent ook dat er van een fatsoenlijk sociaal leven weinig is terechtgekomen.''

De komende zomer gaat Henk Gemser een zeilboot kopen. Dan wil hij wegdobberen van het rumoer op de ijsbaan en de conflicten die hij zelf meer dan eens heeft opgeroepen. ,,Wat ik precies ga doen, weet ik niet. Maar ik kies voor iets anders, een leven buiten het schaatsen.''

De kleine gestalte op de baan was de laatste jaren een beminnelijke, open man die zich bij officiële gelegenheden formeel kon opstellen, maar in nachtelijke uren in hotelbars de kruk als praatstoel gebruikte en de dialoog zocht. In de loop der decennia is hij in zijn presentatie veranderd. ,,In het verleden was ik altijd heel primair. Ik ging constant de frontale confrontatie aan met al die elementen die mijn werk verstoorden. Dat wil niet zeggen dat ik nu, alle vormen van beleefdheid en diplomatie inachtnemend, tertiair reageer. Het is vooral secondair. Zo af en toe vind ik dat ik naar buiten moet treden. Dan gebruik ik het instrument van de media. Soms werkt dat tegen je. In het geval van mijn kritiek op de commissie topsport wellicht ook.''

Verstandig of niet, Gemser diende altijd maar één doel: de belangen van de sporters met wie hij werkte. Daarvoor moest alles wijken. Als het niet anders kon, maakte hij oorlog met het in de bond verzamelde establishment. Drie keer werd hij op staande voet ontslagen, evenzovaak haalde de KNSB hem door de voordeur weer binnen. Vijf maal zag hij een schaatser uit zijn ploeg vertrekken omdat het niet klikte. Dat bezorgde hem vijf keer hartkloppingen, heviger dan een nederlaag van een van zijn 'absolute kanjers' op het ijs. ,,Dat er nu met Carl Verheijen een situatie is ontstaan dat we niet samen verder kunnen, doet me vreselijk veel pijn. Het snijdt in mijn ziel.''

De redenen van zijn ontslag op staande voet staan nog in zijn geheugen gegrift. ,,De eerste keer was toen Schenk en Verkerk overstapten naar de profliga ISSL. Ofschoon ze buiten de KNSB traden, vroegen ze mijn hulp. Ik heb de toenmalige bondsdirecteur Comello ingelicht en gevraagd of hij binnen twee weken een reactie kon geven. Dat kon niet, de trainer moest maar wachten tot het bestuur het schikte om met een antwoord te komen. Dat accepteerde ik niet.''

,,De tweede keer was in het jaar (1972-1973, red) dat ik naast conditietrainer ook coach van de vrouwenjeugdkernploeg was. Wij waren te goed, wij presteerden beter dan de seniores. Dat was bedreigend en daarom moest ik weg. De laatste keer was in 1979, bij de WK sprint in Inzell. Een conflict met Miel Govaert en Sies Uilkema escaleerde. Het was een kwestie van: een aantal sporters weg of ik. Het werd Henk.''

Met de officials heeft Gemser niets, met de sporters en de duizenden naamlozen die oneindig veel plezier in het schaatsen beleven of zich in dienst stellen van anderen, alles. ,,Ik heb mij vaak een vakbondsjongen gevoeld die op moest komen voor de zwakkeren. Ik heb twee jaar geleden na de Spelen in Nagano voorspeld dat in het topschaatsen niets hetzelfde zou blijven. De reactie daarop van de bond was volstrekt onvoldoende. Topschaatsers kozen daarop voor commerciële ploegen. Gelukkig krijgen ze nu de waardering waar ze recht op hebben: financieel, qua individuele aandacht, facilitair.''

,,Daar hebben we dus keihard voor moeten vechten. De kloof tussen de beleidsbepalers en de professionals die het uitvoeren, is gigantisch groot. Ik herinner me een vergadering met het sectiebestuur langebaan, waarin de voorzitter zich liet ontvallen dat we vooral niet bedrijfsmatig moeten gaan denken. Schaatsers zijn de hoofdpersonen in een amusementsindustrie en werden tot voor kort geacht hun rol voor de gage van een appel en een ei te vertolken. Zoiets geeft kleur aan mijn denken. In mijn strategie om dat duidelijk te maken, heb ik me inderdaad niet altijd even diplomatiek uitgedrukt.''

Waarom dan die hondentrouw aan de KNSB, terwijl hij de afgelopen jaren even gemakkelijk als al die toppers naar een commerciële ploeg had kunnen verkassen? Terwijl hij de door hem begeerde functie van topsportcoördinator naar Ab Krook zag gaan?

,,Omdat ik zo ontzettend veel waardering voor al die vrijwilligers heb. In het weekeinde van de wereldbekerfinale in Heerenveen ben ik nog naar de Gruno-bokaal geweest omdat daar twee mensen van mij reden. Dan zie ik die hele grote groep vrijwilligers blokjes op het ijs leggen. Die mensen staan er om zes uur al en staan er 's avonds om elf uur nog. Dat doet mij enorm veel sympathie voor die organisatie koesteren. Want het is niet vanzelfsprekend dat dat allemaal gebeurt.''

Interview en persconferentie zijn voorbij. Het kruit is nog niet opgedroogd. De voorzitter van de bond, óók een vrijwilliger, mompelt: ,,Dit had Henk niet moeten doen.''

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden