In opdracht van de groothertog

Florence als toneel van een roman over loyaliteit

In het Florence van de zeventiende eeuw heeft ooit een beeldhouwer en waskunstenaar geleefd die Gaetano Zummo heette, en van wie in Florence nog enkele kunstwerken te bewonderen zijn. Een artiest met obscure interesses: hij maakte beelden en kijkkastjes van dode en stervende mensen, die met veel gevoel voor detail werden afgebeeld. Van de gruwelijke littekens die de pest op het menselijk lichaam achterlaat had hij zijn specialiteit gemaakt. Veel is er verder niet over hem bekend, maar in de alweer negende roman van de Britse schrijver Rupert Thomson worden die open plaatsen moeiteloos ingevuld.

De vriendelijke, integere held van 'Verzwijging' heeft het niet makkelijk gehad. Zijn oudere halfbroer, die hem haat, weet op een gegeven moment voorgoed met hem af te rekenen: hij beschuldigt Zummo valselijk van necrofilie. Aangezien de hele Siciliaanse dorpsgemeenschap bekend is met Zummo's belangstelling voor het morbide, wordt de beschuldiging voetstoots aangenomen. Jarenlang is Zummo op de vlucht, hij blijft overal een paar jaar, voelt zich dan opgejaagd door geruchten en trekt verder. De roman speelt zich af in de tijd dat Zummo in Florence is neergestreken en daar onder het mecenaat van de groothertog werkt.

Florence in de late zeventiende eeuw vormt geenszins een ideaal klimaat voor de vrijdenkende kunstenaar: vreemdelingen worden met argusogen bekeken, de wet wordt steeds strenger voor prostituees en homo's, mensen worden op grond van louter geruchten gemarteld en Joden verbannen naar een getto. Zummo houdt er zijn eigen overlevingsstrategie op na: "Je moet je vijanden altijd succes toewensen. Als ze gelukkig en tevreden zijn - als ze zich gezegend voelen - is de kans veel kleiner dat ze je kwaad willen doen."

Dan vraagt de groothertog Zummo een levensecht wassen beeld van een jonge vrouw te maken waar hij verliefd op kan worden. Voor het eerst houdt Zummo zich niet bezig met rotting en verderf, maar met gezondheid en schoonheid, wat voor hem eigenlijk perverser is. Het stelt zijn talent op de proef en confronteert de lezer met de vraag wat en wie 'normaal' is.

Thomson schrijft soepele, elegante zinnen, en weet intussen de verschillende lagen van een repressieve samenleving goed bloot te leggen. Natuurlijk klinkt daar een waarschuwing voor deze tijd in door, een gevolgtrekking die de lezer niet kan negeren, maar gelukkig vermijdt de tekst zelf een moralistische toon.

Mooi beschrijft Thomson Zummo's lange worsteling met de vraag of hij op het verzoek van de groothertog in moet gaan. Een levensgroot beeld van een achterover liggende vrouw, de geheimhouding die de groothertog geëist heeft, het lijk dat hij nodig gaat hebben om een mal te maken ... het verzoek grenst op allerlei manieren aan het clandestiene. "Maar uiteindelijk zag ik niet hoe ik kon weigeren. Ik was op zijn persoonlijke uitnodiging naar Florence gekomen. Hij betaalde me meer dan ik ooit betaald had gekregen. Hij had me zelfs een werkplaats gegeven en er geen cent voor gevraagd. Ik stond op alle mogelijke manieren bij hem in het krijt." En al die tijd voelt hij hoe makkelijk het mis kan gaan: "Hij had de noodzaak van absolute discretie benadrukt, maar wat zou er gebeuren als de kwestie aan het licht kwam? Ik weet wel wat ik in dat geval zou doen als ik hem was: de vermoorde onschuld spelen. Het was Zummo's idee. Ik weet niet wat hij in zijn schild voerde. Hij wilde me in diskrediet brengen, vermoed ik. Ik had het kunnen weten. Die Sicilianen, ze zijn toch anders dan wij."

Loyaliteit, afhankelijkheid en vrijheid, het zijn steeds terugkerende thema's in deze spannende roman; thema's die niet alleen tussen de groothertog en Zummo spelen, maar bij alle onderlinge verhoudingen tussen personages. Het plot keert op elk niveau terug naar deze kwesties, zonder ook maar een moment geconstrueerd of geforceerd over te komen, waaruit weer eens blijkt wat een knappe schrijver Thomson toch is.

Afwijken van de norm: voor de een is het een gruwel, voor de ander een noodzakelijke weg naar de vrijheid. Rupert Thomsons held hoort duidelijk tot de tweede groep.

Rupert Thomson: Verzwijging (Secrecy). Vertaald door Robert Neugarten. Xander, Amsterdam; 350 blz. euro18,95

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden