In Noorse kerk blijft 'prest' nog een man

Al veertig jaar kent de Noorse kerk de vrouw in het ambt; dit jaar studeerden er (voor het eerst) even veel vrouwen als mannen voor 'prest' af. Maar voor de parochie is de geestelijke nog altijd een man.

Bijna elke Noor is lid van de (lutherse) kerk van Noorwegen; het is al eeuwen een echte staatskerk. De Noorse openstelling van het ambt voor vrouwen stuitte net als elders eerst op behoudend protest. Door overheidsingrijpen kregen liberaler krachten hun kans en kon in 1961 de eerste vrouw prest gewijd worden -de Noorse benaming voor zowel dominee als priester.

Sinds 1993 kent de Noorse kerk een vrouwelijke bisschop, Rosemarie Kohn, bisschop van Hamar. Zij steunde in 1999 een lesbische priester die met haar vriendin trouwde. Dat druiste in tegen breedgedeelde kerkelijke standpunten. Premier Bondevik (zelf 'prest') sprak er schande van. Solveig Fiske, voorzitter van de Noorse vereniging van vrouwelijke theologen, vindt dat Kohns opstelling de kerk opener heeft gemaakt: homo's durven nu uitkomen voor wie ze zijn. De discussie is nog niet verstomd. Volgens programmamaakster Helene Freilem Klingberg zijn vier van de elf bisschoppen vóór een liberalere houding, ,,maar ze komen er pas mee, als ze het allemaal eens zijn.'

Een ander hot item speelde rond het aanstaande hoofd van de kerk, kroonprins Haakon, die wilde trouwen met de vriendin met wie hij samenwoonde. Nu wonen er erg veel Noren samen, maar het 'mag' niet. Bisschop Gunnar Staalsett deed in de huwelijksplechtigheid zaterdag de verontwaardiging af als kortzichtig, maar vooral: hij bevestigde de waarde van het huwelijk. De openhartige spijtbetuiging van bruid Mette-Marit deed de rest.

Staalsett ontving lof voor zijn evangelisch geluid van 'je kunt altijd opnieuw beginnen'. Volgens Klingberg is het land óm. Een behoudende bisschop erkende deze week dat hij van gedachten is veranderd en weer alle vertrouwen heeft in het prinsenpaar. ,,Het huwelijk is de beste samenlevingsvorm', zegt Klingberg, ,,maar ik ben dan ook conservatief.'

Dit jaar leverde de Menighetsfakultetet, de theologische faculteit waar de Noorse kerk haar geestelijkheid schoolt, voor het eerst evenveel vrouwen als mannen af. Een kwart eeuw geleden spraken de hoogleraren al uit, dat ,,geen enkel theologisch bezwaar tegen de wijding van vrouwen doorslaggevend is. De priesteres is ook niet strijdig met het woord van God of de leer van de kerk. Aan de traditie kan maar een beperkt belang toegekend worden.' De faculteit heeft een hoogleraar feministische theologie; Fiske's vereniging oefent druk uit om ook aan de vrije theologische faculteit van Oslo zo'n leerstoel te krijgen.

Volgens Harald Firnef, pastor van de Noorse zeemanskerk in Rotterdam, is het een kwestie van tijd: ,,Zoveel vrouwen studeren theologie, over twintig jaar vormen ze de meerderheid.' Maar nu is de plaatselijke priester nog steeds een man. Slechts twaalf procent van de 1184 plaatsen wordt door vrouwen bezet. Driehonderd vrouwen werken in instellingen. ,,Vooral in de steden', zegt Fiske, ,,maar ook op het platteland, want we hebben niet zoveel steden.'

Conservatieven geven hun gevecht tegen de gelijkheid van man en vrouw in de kerk nog niet op. Maar ,,het is contraproductief en strookt niet met de geest van Jezus', meent Klingberg. ,,Een vrouw achter de avondmaalstafel of bij het doopvont bevordert de geloofwaardigheid van een kerk die gelijke rechten voor ieder bepleit'.

Ze verweerde zich onlangs heftig tegen priester Terje Tonnessen, die vorig jaar overstapte van de lutherse naar de Noorse katholieke kerk (niet te verwarren met de rk kerk in Noorwegen). Dat hij weinig voor vrouwelijke collegae voelde, was al bekend, maar toch verbaasde haar zijn godgeleerde provocatie: alleen al door te bestaan maakt God de priesteres onmogelijk. ,,God is de oorzaak van het verzet tegen de vrouw in het priesterambt. Godzelf wil dat uitsluitend mannen het apostolische ambt uitoefenen', schreef hij.

Dat ging Klingberg, actief in de Noorse kerk, te ver. Bescheidenheid had Tonnessen gepast, zegt zij. De geschiedenis leert dat een beroep op de Bijbel voor vrouwen fout kan uitpakken. Maar Tonnessen was onverbiddelijk: wereldwijd vinden de meeste christenen vrouwelijke priesters niks, 'en dat blijft zo totdat Christus in macht en heerlijkheid wederkomt'.

De scherpte van het debat vindt Fiske typisch Noors; het laait soms fel op, maar veel is het niet. Klingberg zegt dat het vooral onder theologen leeft. ,,In gemeenten speelt het nauwelijks.' Veertig jaar vrouw in het ambt is de Noorse kerk goed bekomen, meent zij. Uit onderzoek blijkt dat vrouwen dichter bij hun gemeente staan dan mannen, meer als begeleidster dan als geloofsexpert. Ze preken niet echt anders, wél directer: ze verbinden levenservaring met godsbeleving.

Vrouwen combineren hun priesterambt met de verantwoordelijkheid voor een gezin, ze geven anders leiding dan mannen en gebruiken alledaagse voorbeelden om uit te leggen wie God is, schrijft Klingberg in het Noorse katholieke tijdschrift St. Olav. ,,Ze staan dichter bij het leven.'

Klingberg, zelf sinds 1974 betrokken bij vrouwengroepen in de kerk, onderzocht de effecten. Het lezen van de Bijbel met vrouwenogen bracht vergeten vrouwen in beeld, maar ook vrouwelijke godsbeelden. Onder leiding van vrouwen kan er gedanst worden en staat de geloofsgemeenschap opener voor 'symboliek': licht, fruit, water. Fiske: ,,Als mannen én vrouwen priester zijn, biedt dat een completer beeld van God en geloof.'

Harald Firnef, de Rotterdamse zeemanspriester, ziet geen grote verschillen tussen hem en zijn vrouwelijke collegae, zeker geen theologische. Misschien zijn ze toegankelijker, en wat meer met gevoelens bezig, vermoedt hij. In ieder geval werken er verspreid over de wereld 'veel' op posten als de zijne. Deze zomer was zijn vakantievervanger een vrouw.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden