Reportage

In Ninove vallen woorden als ‘profiteurs’, ‘zwarten’ en ‘Afrikanen’ geregeld in één zin

Een bolleke. Beeld BELGAONTHESPOT

Bij de Belgische gemeenteraadsverkiezingen afgelopen zondag verdubbelde het aantal Vlaams Belang-kiezers. In het Vlaamse Ninove stemde 40 procent van de inwoners voor uiterst rechts, dat nu mogelijk zelfs gaat meebesturen.

Een verklaring voor de verkiezingsuitslag in Ninove? Gepensioneerd ondernemer Dirk (70) heeft er wel een idee over. “De verfransing en de verkleuring”, vat hij de frustraties van de Ninovieters bondig samen. In de plattelandsgemeente stemde afgelopen zondag 40 procent van de inwoners op ‘Forza Ninove’, de lokale partij van Vlaams Belang-politicus Guy D’haeseleer. De partij die inzet op ‘minder vreemdelingen, minder profiteurs en meer veiligheid’ krijgt daarmee 15 van de 33 zetels in de gemeenteraad. “Mensen zijn ontevreden, wij zijn een klein provinciestadje. Vroeger bestond 90 procent van de arbeiderswijken uit Ninovieters, nu is driekwart er anderstalig of anderskleurig. Die mensen onderhouden hun tuinen niet altijd netjes.”

De grijzende zeventiger zit aan de Centrumlaan op een bankje in de zon en kijkt hoe de markt wordt opgebroken. Vroeger had hij aan de overkant van de straat een kledingzaak, wijst hij. Zijn achternaam wil hij wel vertellen, maar niet in de krant terugzien omdat hij zijn panden nu verhuurt aan een rijschool en een boekhandel (“In een klein stadje als Ninove ligt dat wat lastig. Ik ken veel mensen hier.”). “Het is niet direct mijn gedachtengoed, maar Guy D’haeseleer heeft ergens een punt. Als het zo doorgaat, gaat het te ver.”

Coalitievorming

De cruciale vraag die Ninove sinds zondag bezighoudt: wordt D’haeseleer burgemeester? Het huidige stadsbestuur (liberalen, socialisten en christen-democraten) verloor bij de verkiezingen­­ haar meerderheid en blijft steken op zestien zetels. De twee zetels van de lokale­­ N-VA zijn daarom cruciaal voor de coalitievorming: gaan zij met Forza in zee?

Het zou een flinke omslag zijn in de Belgische politiek. Begin jaren negentig werd een ‘cordon sanitaire’ opgetrokken rond de partij, die toen nog Vlaams Blok heette. Alle Belgische democratische partijen spraken af niet met de partij van Filip De Winter samen te werken om op die manier uiterst rechts buiten de deur te houden.

Na de verkiezingsuitslag is het cordon sanitaire opnieuw brandend actueel. Want niet alleen in Ninove scoort het Vlaams Belang. Na een gestage neergang het afgelopen decennium, waarbij een deel van de kiezers overliep naar de gematigdere N-VA, verdubbelde het Vlaams Belang haar aanhang ten opzichte van de verkiezingen van 2014. Waar het Vlaams Belang meedoet, haalt het zo’n 14 procent van de stemmen. En in het landelijke Ninove dus 40 procent.

Lijsttrekker Guy D'haeseleer van Forza Ninove (midden) Beeld BELGAONTHESPOT

Sinds de eeuwwisseling is de streek rond Ninove­­ (dicht bij Brussel, maar een stuk goedkoper) populair onder Franstalige migranten. Volgens Forza houden veel nieuwkomers hun hand op, vergroten ze de onveiligheid, spreken ze geen Nederlands en profiteren ze, ten koste van autochtone Ninovieters. ’s Avonds kun je beter niet meer de straat opgaan vanwege buitenlandse hangjongeren, zéker niet bij het station of in het park, zeggen Ninovieters die inkopen hebben gedaan op de wekelijkse markt. De woorden ‘profiteurs’, ‘zwarten’, ‘Afrikanen’ en ‘Marokkanen’ vallen daarbij geregeld in één zin.

D’haeseleer overdrijft schromelijk, stigmatiseert en zaait angst, zegt zittend burgemeester Tania De Jonge. Tussen 2010 en 2016 steeg het aantal inwoners van buitenlandse komaf van 10 naar bijna 16 procent. “Minder dan het Vlaams gemiddelde”, zegt De Jonge fijntjes. Dat ligt op 20,5 procent. Ook qua criminaliteit valt de gemeente onder het gemiddelde, zegt ze.

Chocomousse

De verhalen over onveiligheid worden overdreven, zegt Dirk, die zelf N-VA stemde. Maar hij herkent wat Forza aankaart. Als het aan hem ligt, gaat zijn N-VA daarom met de Forza besturen. “Ze noemen het Vlaams Belang radicaal, maar het cordon sanitaire is ook radicaal.” Dat D’haeseleer in de landelijke pers te boek staat als racist, deert hem niet. “Dat incident over chocomousse wordt opgeblazen. Het is een Vlaams Belanger, maar niet zo radicaal als Filip De Winter.”

Hij doelt op het facebookbericht van Guy D’haeseleer uit 2017 dat maandag opdook. Daarin prees hij een eetfestijn aan met een foto van zwemmende zwarte kinderen. De begeleidende tekst ‘Vroeg op om chocomousse te maken voor ons Breughelfestijn. En het is “niet van ’t paksken zenne…” ’ (‘het komt niet uit een pakje’, MdV.)

“Walgelijk”, reageerde N-VA voorzitter Bart De Wever in een tv-debat op de publieke omroep. Eerder die dag leek hij nog in zijn maag te zitten met de winst van Forza. Hij zou gaan nadenken of hij zijn lokale afdeling in Ninove toestemming zou geven om met hen samen te werken. “De kans dat het na het zien van deze foto tot een coalitie komt, is sub zero.”

In café De Beurs, epicentrum van Forza Ninove­­-aanhangers, is het een domper op de overwinningsvreugde van zondag. “We worden neergezet als marginalen, als racisten, maar wij zijn gewone arbeiders”, zegt Roland Venderickx (60), een gepensioneerde slager die aan het eind van de toog zit in een donkerblauwe polo.

“Zwart, neger, anderskleurige, ik weet niet meer wat ik zeggen moet”, zegt uitbaatster Stania Van Loo, die naast Venderickx komt staan. Van Loo is gemeenteraadslid voor Forza: “Ze doen alsof hier alleen maar dronkaards en luieriken zitten. Maar deze mensen hier”, ze wijst het café rond dat goed gevuld is en waar stevig doorgetapt wordt, “hebben vanochtend al gewerkt of zijn met pensioen”.

Ilse Malfroot en Guy D'haeseleir van Forza Ninove

Wat D’haeseleer als eerste zou moeten veranderen? “Een stop zetten op al die mannen van buiten, maar dat kan niet van hogerhand”, zegt Franky Lissens. Venderickx: “Hij moet zijn hart volgen. Guy is een brave jongen, een sympathiek mens. Hij denkt als een Ninovieter, wat hij gaat doen zal perfect zijn, niet voor 100 maar voor 500 procent. De andere politici hier zijn een soort bourgeoisie, die zijn er niet voor ons. Ze zullen het hem zo moeilijk mogelijk maken, maar ze kunnen niet om hem heen.”

Ook als het cordon in Ninove overeind blijft, wil dat niet zeggen dat er elders geen barsten in zitten, zegt Dave Sinardet, hoogleraar politicologie aan de Vrije Universiteit Brussel. Het lijkt een kwestie van beeldvorming te zijn geworden. “De vraag is wanneer het cordon sanitaire breekt”, zegt Sinardet. “Het is volgens mij een dijk waar meer en meer water doorsijpelt.”

Strategisch

Hij verwijst naar Aalst, tien kilometer van Ninove, waar een ex-VB’er sinds 2013 wethouder is. “Die man heeft het verleden afgezworen, zegt hij, maar schreef wel mee aan het zeer omstreden 70-puntenplan van de partij in de jaren negentig.” In tegenstelling tot in Aalst lukte het D’haeseleer van Forza Ninove­­ niet om precies genoeg afstand te creëren tot het Vlaams Belang, zegt hij. “Hij heeft dat geprobeerd, maar D’haeseleer zit in het parlement voor het Belang. Dan is de link overduidelijk.”

Waarom dat voor de N-VA zo belangrijk is? Sinardet wijst op een meer strategisch punt. “Als het cordon wordt doorbroken geeft de N-VA eigenlijk de boodschap aan kiezers: jullie kunnen net zo goed voor het Vlaams Belang stemmen. Maar de N-VA is juist groot geworden door erop te hameren dat zij het enige geloofwaardige alternatief zijn.”

Fraudecel

Daarbij dreigt de radicaal-rechtse N-VA haar kiezers kwijt te raken die de partij het afgelopen decennium wist los te weken van de liberalen en christen-democraten. “Voor de N-VA is het een constante evenwichtsoefening. Een deel van de achterban begrijpt niet waarom hij wel met links samenwerkt en niet met het Vlaams Belang.” Het ‘chocomousse-voorval’ was voor De Wever een mooi alibi om de gesprekken in Ninove af te slaan, zegt Sinardet.

Intussen zit de coalitievorming daar muurvast. De N-VA wil eventueel gedoogsteun geven vanuit de oppositie, maar aan welk van de twee kampen is nog niet duidelijk.

Burgemeester De Jonge staat niet te springen om een volgende termijn, zegt ze. “Laat D’haeseleer maar eens zijn handen tachtig uur per week uit de mouwen steken.” Ze geeft het ‘een waterkansje’ dat ze doorgaat. “En als wij die verantwoordelijkheid opnemen zullen we rekening moeten houden met de Forza-kiezers”, beseft ze. “Veertig procent is een belangrijk signaal, dat kun je niet relativeren. Daar zitten ook serieuze kiezers bij. Dan zullen we toch eens naar zijn partijprogramma moeten kijken of er punten zijn waar we iets mee kunnen. Misschien op het vlak van veiligheid: meer wijkagenten en camera’s, sterker inzetten op inburgering en integratie. Misschien een fraudecel die mensen met een uitkering doorlicht. Terechte onvrede willen we best aanpakken.”

Lees ook: Moet je partijen wel uitsluiten als coalitiepartner?

In het Filosofisch Elftal analyseren twee denkers een actuele vraag. Bijna alle politieke partijen sluiten de PVV op voorhand uit als coalitiepartner. Is dat verstandig?

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden