In Nederland wordt gelachen om play-offs. Vreemd.

Marco van Basten kon er vrede mee hebben dat het seizoen voor Heerenveen na twee extra wedstrijden tegen FC Utrecht ten einde was gekomen. Daar had hij alle reden toe. Met een achtste plaats in de reguliere competitie had hij er als heringetreden trainer zo'n beetje het maximale uitgehaald en nu was volgens de wetten van de logica in de play-offs verloren van de nummer vijf.

Maar Van Basten voegde als al te galante verliezer nog iets toe aan zijn evaluatie. Hij wees op de puntentotalen van Heerenveen en FC Utrecht in de competitie: 42 om 63. Met zo'n verschil was het zuur geweest als FC Utrecht nu had verloren en daarom, redeneerde hij plotseling met zevenmijlslaarzen, klopt de formule van de play-offs om de laatste Nederlandse plaats in de voorronden van de Europa League van geen kant.

Mij lijkt juist dat het systeem al prima heeft gefunctioneerd, met de zege van FC Utrecht en die van FC Twente op FC Groningen, dat in de competitie negentien punten minder haalde. De winnende ploegen deden wat ze aan hun relatieve stand verplicht waren. In de volgende en beslissende fase blijkt wie de (ook mentale) kracht heeft om op het juiste moment te zegevieren - de essentie van sport, mag je toch denken.

Maar liever wordt er in Nederland hard om gelachen. Deze play-offs stellen niets voor en in het algemeen zijn het oneerlijke gedrochten. Dat is hier een breed gedragen gevoel, sinds we het een paar jaar geleden hebben geprobeerd met play-offs om de tweede plaats en AZ daar in de beeldvorming bij de eerste de beste keer de dupe van werd. Niet AZ, dat tweede in de competitie was geworden, maar Ajax mocht als winnaar van de play-offs in de voorronden van de Champions League spelen. Oneerlijk, huilde Nederland - niet alleen supporters, maar ook vermeend professionele clubleiders die, bang voor zo'n kortstondige tegenvaller, niet verder durfden te kijken dan hun neus lang was en het systeem snel afschoten.

Door meer wedstrijden tegen betere tegenstanders zouden play-offs op langere termijn de weerbaarheid kunnen vergroten. Geen overbodige luxe in een land waarvan de kampioen, Ajax, zich al vroeg in het Europese B-toernooi liet afbluffen door een Roemeense club, Steaua Boekarest. Maar steeds wordt dat sportieve argument overstemd door ad hoc-redenaties, nu zelfs van de realistische denker Van Basten, die warempel een systeem afkeurt op basis van een toevalligheid, een incidenteel verschil in punten.

Even krom was een theorie van analist Aad de Mos in het Algemeen Dagblad over de Belgische play-offs, waarin ook om het kampioenschap wordt gestreden. Als niet Anderlecht kampioen was geworden, maar Zulte Waregem, waren ze er in België niet zo blij mee geweest, veronderstelde De Mos. Het is voor hem reden genoeg om er weinig in te zien, in weer zo'n opportunistische kronkel waarmee aan de kern wordt voorbijgegaan.

Het basale principe van play-offs in welke vorm dan ook is dat de regels vooraf zijn afgesproken, dat iedereen er weet van heeft en dus kan beseffen dat in die extra wedstrijden de slag moet worden geslagen - ongeacht wat er daarvoor in de competitie is gebeurd. De Belgische competitieleider verdedigde zijn systeem en pareerde gejammer over oneerlijkheid twee jaar geleden met Vlaamse dictie: "Als een sprinter in de kwalificaties de snelste tijd van allemaal loopt en niet in de finale, moet hij dan wereldkampioen worden?"

Voor de durf om jezelf in een klein voetballand zo extra op de proef te stellen, lopen ze in Nederland weg. De argumenten zijn oneigenlijk en er is altijd een makkelijke uitvlucht: weerbaarheid is een vaag, lastig te definiëren begrip. Niemand kan exact zeggen waarom en hoe die door play-offs kan worden vergroot, en daarmee kunnen tegenstanders veel blijven wegwuiven.

Dat de Belgen, nu vier jaar bezig met play-offs, er beter van zullen worden, kun je (nog) niet hard maken. Maar hoe weinig ook er zo met zekerheid is te stellen, één ding dan toch wel: wij, met al ons geschamper, zijn er zonder play-offs níet beter van geworden.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden