In Nederland heet 'corruptie' hoogstens 'fraude'

Voormalig president-directeur van de NS Timo Huges. Bij de NS sprak met van fraude, niet van corruptie, constateert Ger Groot. Beeld ANP
Voormalig president-directeur van de NS Timo Huges. Bij de NS sprak met van fraude, niet van corruptie, constateert Ger Groot.Beeld ANP

Het was geen gemakkelijke week voor wie nog wilde geloven in de onkreukbaarheid van het menselijk gemoed. Het aftreden van Sepp Blatter als voorzitter van de Fifa legde daarbij niet eens zoveel gewicht in de schaal. Dat deze man en zijn organisatie het met de regels niet zo nauw namen zal niemand hebben verbaasd. Verrassend was eerder dat hij het nog zo lang, tot aan een herverkiezing toe, had weten uit te houden.

Natuurlijk, de NS-top zal geen miljoenen in eigen zak gestoken hebben, zoals bij de Fifa schering en inslag lijkt te zijn geweest. De omvang van het bederf kan ongetwijfeld niet in de schaduw staan van dat in de voetbalwereld. Het 'vals spel' bleef beperkt tot een iets te creatieve interpretatie van de regels en een iets te ver oprekken van de grenzen. Een bestuurlijk incident, geen graai- en zakkenvullersgedrag. 'Fraude', zo noemen wij dat dan, maar natuurlijk geen 'corruptie'.

De Vlaamse schrijver Eric de Kuyper, die tientallen jaren in Nederland heeft gewoond, heeft daar zo'n vijftien jaar geleden al ironisch de vinger op gelegd. 'Nederlanders hoeden zich ervoor het woord corruptie te gebruiken,' zo schreef hij in zijn boek Een vis verdrinken, 'althans voor binnenlandse aangelegenheden. Corrupt is men immers vooral in het buitenland [...]. In eigen land doet men, als het al voorkomt, meer aan fraude.'

Sepp Blatter, rechts, met Chuck Blazer, de FIFA-klokkenluider die heeft toegegeven dat er corruptie heerste binnen de wereldvoetbalbond. De foto is uit 2005. Beeld EPA
Sepp Blatter, rechts, met Chuck Blazer, de FIFA-klokkenluider die heeft toegegeven dat er corruptie heerste binnen de wereldvoetbalbond. De foto is uit 2005.Beeld EPA

Des te harder kwam de klap van de volgende dag. 'Top NS wist van vals spel Limburg,' zo kopte deze krant op de voorpagina. Een eerlijke aanbesteding van de exploitatie van het Limburgse spoorwegnet was daardoor 'in de weg gestaan'. De concurrent was niet alleen 'bewust benadeeld', de NS had ook nog eens een onderzoek daarnaar via de rechter uit de publiciteit trachten te houden.

Er was verzwegen en gelogen, zo constateerden andere nieuwmedia. Er was gesjoemeld en geïntrigeerd. Er waren 'onregelmatigheden' geweest en er was 'vals spel' gespeeld, zo schreef opnieuw deze krant toen de zaterdag daarop NS-topman Timo Huges zijn functie had neergelegd. Cartoonist Tom tekende op de opiniepagina een rotte appel met als worm een intercity in de vrolijke kleuren van de NS.

Maar één woord heb ik met betrekking tot die affaire nergens gebruikt gezien, terwijl dat toch nog vers op ieders lippen lag. Ook deze krant was er woensdag nog niet zuinig mee. 'Nooit was hij op corruptie betrapt [...] maar de grond is Sepp Blatter toch te heet onder de voeten geworden,' zo luidde de beginzin van het openingsartikel. Hoe terecht ook, de preutsheid waarmee in de rest van de week over de NS-capriolen werd bericht stak er wonderlijk bij af.

Lockheed-affaire
Dat is geen modeverschijnsel van de laatste tijd, ingegeven door wat ik iemand dezer dagen de 'ontucht van de markt' hoorde noemen. De Kuyper haalt de 'geheime notulen' aan over de beruchtste corruptiezaak van het naoorlogse Nederland: de Lockheed-affaire van Prins Bernhard uit het midden van de jaren zeventig. Zelfs daarin trof hij niet één keer de term 'corruptie' of ook maar 'fraude' aan. 'Lichtvaardige transacties', 'onoirbare verlangens en aanbiedingen' en 'laakbare handelingen': daar bleef het bij. Zelfs in de vroege jaren negentig kreeg, in een ander verband, de toenmalige minister Ien Dales het woord 'corruptie' niet over de lippen, zo herinnert De Kuyper zich. Het bleef bij het omfloersde 'machtsbederf'.

De gebeurtenissen van deze week lijken hem opnieuw gelijk te geven. Dat sommige Nederlanders soms een scheve schaats rijden (laat ik mij ook eens een eufemisme veroorloven) is dan minder interessant dan het feit dat wij allen diep overtuigd zijn van onze collectieve corruptie-immuniteit. En er des te verontwaardigder op reageren wanneer iemand (van buitenaf, nog wel) suggereert dat daar misschien wat nuances in zitten. Wat denkt die man wel? Weet zo'n Vlaming ooit wel écht hoe het hier toegaat?

Ik denk dat die verontwaardiging oprecht is: het Nederlandse geloof in de eigen zuiverheid is niet geveinsd. Maar tegelijk heb ik meermalen zien gebeuren hoe bij sollicitatieprocedures in dit land de selectiecommissie over geen van de kandidaten overeenstemming kon bereiken - en één van de commissieleden daarop voorstelde dat híj dan maar de begeerlijke post zou gaan bekleden.

Zoiets, zo schamperde iemand die mij zeer na staat, zou in míjn land ongegeneerd 'corruptie' heten - en daar weten ze uit bittere ervaring werkelijk wel wat dat woord betekent. Maar in het deugdzame Nederland wordt dat geaccepteerd als iets heel normaals. Want Nederlanders zijn niet corrupt, kunnen dat niet zijn en zúllen het nooit zijn. Ze plegen hoogstens fraude.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden