In navolging van Bonhoeffer het kwaad in de ogen kijken

null Beeld Uitgeverij Vuurbraak
Beeld Uitgeverij Vuurbraak

Religieuze helden krijgen tegenwoordig een glossy. Na Jezus en Mohammed is nu iets minder bekende Duitse theoloog Dietrich Bonhoeffer aan de beurt. Hoofdredacteur is Gert-Jan Segers, fractievoorzitter van de ChristenUnie, over de actuele betekenis van zijn persoonlijke held.

Even voor de niet-theologen onder ons: Wie was Dietrich Bonhoeffer?
"Hij was een Duitse predikant tijdens de Tweede Wereldoorlog en vooral een held. Hij kaartte als één van de eersten het kwaad van het nazisme aan. Wij kijken via Auschwitz naar de opkomst van Hitler - wij weten hoe slecht het is afgelopen. Bonhoeffer zag dat al vanaf het begin.

Hij dacht: ik kan als predikant niet met goed fatsoen het evangelie verkondigen als ik niet opsta tegen het kwaad van mijn tijd. Hij had ook kunnen weglopen: hij heeft even in New York gezeten vlak voor de oorlog. Maar hij koos ervoor om terug te gaan - terug naar zijn kerk in het donkerste moment van de geschiedenis. Dat heeft hij met zijn leven moeten bekopen: hij is na één van Hitlers laatste bevelen opgehangen."

Wat maakt dat u Bonhoeffers denken nu nog relevant vindt?
"Hij koos ervoor midden in de strijd te gaan staan. Hij laat zien dat niets doen erger is dan iets doen. Wie niet probeert om het kwaad te stoppen, heeft geen recht om na de oorlog door te gaan met preken, dacht hij. Dus kwam hij in verzet en werd spion.

"Ik ben in november met mijn twee broers en een stel vrienden naar Berlijn gegaan, om het huis van Bonhoeffer te bekijken en de plek waar hij gevangen zat. De vrijdagavond dat ik vertrok, was de avond van de aanslag in Parijs. Ik keek - net als Bonhoeffer - het kwaad van mijn tijd in de ogen: de gewapende jihad.

"Toen kwam het voor mij samen: mezelf in angst verliezen was geen optie. Bonhoeffer is actueel omdat hij vindt dat je je nooit afzijdig moet houden van de wereld. Je moet verantwoordelijkheid nemen. Niet langs de zijlijn staan. Dat heeft mij ook geholpen toen wij moesten beslissen of we als CU voor het bombarderen van Syrië waren. We moesten ingrijpen omwille van bijvoorbeeld de Jezidi's bij Sinjar."

Dat klinkt als veel te serieuze koek voor een glossy.
"Je zou kunnen zeggen dat een glossy maken - en daarmee de drempel voor mensen zo laag mogelijk maken - juist wel bij Bonhoeffer past. Hij wilde zijn geloof beleven midden in het gewone leven. Ook relateren we in de glossy het denken van Bonhoeffer aan de vraagstukken van nu. We laten mensen aan het woord die net als hij niet langs de zijlijn blijven staan of zich verschuilen achter vrome woorden, maar die met hun geloof midden in de wereld staan."

Bonhoeffer was ook de man die secularisatie geen ramp vond. Hij raadde christenen juist aan te leven alsof God niet bestaat.
"Hij heeft de geest van de tijd heel goed aangevoeld. Secularisatie werd pas echt zichtbaar in de jaren zestig - dus eigenlijk was hij een profeet. Hij zag het aankomen en dacht: we kunnen wel allerlei missionaire kunstgrepen toepassen zodat geloof weer terug komt, maar het komt er nu veel meer op aan om God voor zichzelf te laten spreken.

"Dat is een heel mooi adagium vind ik: soms moet je even zwijgen over God en geloof gewoon in je daden laten zien. Bij christenen is het vaak of-of. Óf ze staan helemaal in de wereld en God komt nooit meer ter sprake, óf ze mijden de wereld door in hun veilige christelijke kring te blijven. Van Bonhoeffer leer ik die twee dicht bij elkaar te houden."

Bonhoeffer is ook de man die tegen het regime inging. Hoe wilt u dat in zijn navolging doen?
"Onze democratische regering is geen naziregime natuurlijk. Maar ik blijf in navolging van Bonhoeffer strijden tegen het kwaad van mijn tijd. Daar waar leven niet meer telt - zoals bij slachtoffers van mensenhandel of kinderen met het syndroom van down - en mensen hun waardigheid verliezen, moet ik niet zwijgen, maar spreken."

null Beeld anp
Beeld anp
Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden