In Naarden breekt de macht de verbeelding

Twee dagen voor de opening staat de Japanse fotograaf Ryunji Miyamoto stokstijf midden in de noordbeuk van de Grote kerk te kijken hoe zijn onmetelijk grote fotorollen aan even grote steigers worden opgehangen.

Miyamoto heeft last van een jetlag en is erg moe, maar geeft geen krimp. Zijn werk moet perfect hangen. De drie uit de rollen opgebouwde foto's zijn vijf meter hoog en variëren in breedte van zes tot zeven meter. De onderkant van de rollen (allemaal een meter breed) zijn nog niet bevestigd. Hoe langer ze uithangen, hoe beter ze tot hun recht komen, vindt de fotograaf. Dat er hier en daar vouwen en scheuren in de foto's te zien zijn, vindt Miyamoto niet erg. Het heeft alles met het onderwerp te maken: de aardbeving in Kobe van 1995. Vooral de middelste foto geeft de indruk dat je alsnog middenin de troep staat. Een gebouwenrij is zo met de grond omhoog gekomen dat het net een scheef hangende olietanker lijkt. Met de twee ooit recht op de huizen staande watertanks als onmiskenbare stoompijpen. Tijdens de architectuur-biënnale van Venetië in 1996 waren Miyamoto's foto's ook te zien, maar dan met echte puinresten ervoor. In gebrekkig Engels legt de fotograaf uit dat hij gefascineerd is door de broosheid van veel op het oog zo onaantastbare architectuur. ,,Net als in de natuur zie je heel sterk een organische ontwikkeling terug. Eerst de geboorte, dan de uitbreiding en vervolgens het verval.''

Volgens Miyamoto was 1995 het grootste rampjaar in Japan sinds Hiroshima, vijftig jaar eerder. Behalve de aardbeving in Kobe met haar 5 000 doden, werd het land ook getroffen door de gifgasaanval van de sekte Aum Shinri Kyo in de metro van Tokyo, waarbij 12 mensen gedood en ruim 5 500 mensen gewond raakten. De serie over Kobe is dan ook slechts een onderdeel van een groter project waarvoor de fotograaf ook in Berlijn, New York en Hongkong gebouwen in verval vastlegde. Hier breekt de macht alle verbeelding.

Terwijl hij omhoog kijkt, staan de vrijwilligers Hans Luyk en Marieke den Breejen op een hoogwerker, om de rollen goed te laten hangen. De volgende dag hangt alles perfect volgens de regels van imperfectie. Luyk en Den Breejen horen tot de bijna vijftig vrijwilligers op wie het festival eigenlijk draait. Verder, vertellen de organisatoren Hans van Blommestein en Dick Breebaart, is er de aan het festival verbonden stichting met zes bestuursleden en zijn er zes werkgroepen die al of niet tegen een magere vergoeding het festival draaiend krijgen en houden. Het budget van 'Naarden' bedraagt niet meer dan acht ton, hetgeen gezien de namen die vertegenwoordigd zijn een wonder mag heten.

In de Grote kerk worden langzamerhand de contouren van het centrale thema 'macht' duidelijk. Die macht varieert van de macht van het al genoemde (natuur)geweld en die van de spieren (Clemens Rikken maakte een serie grote bokserportretten) en de buik (de Engelse fotograaf Anthony Blake volgde de chef-kok van een toprestaurant in Straatsburg) tot en met de macht van de overheid die vrouwen in de gevangenis kan zetten. Het laatste is te zien in de mooie portrettenserie 'Vrouwengevangenissen' van Rebekka Engelhard. Over de hele wereld bezocht ze de van hun vrijheid beroofde vrouwen, die niet alleen wat over de vrouwen en de gevangenissen maar ook iets over de rijkdom en stand van de democratie in een land vertellen. Ook over de hele wereld was het jongste WK-voetbal in Frankrijk ('98) te zien. De macht van de bal en de commercie werd vastgelegd door ruim twintig fotografen die op allerlei plaatsen en tijden de finale tussen Frankrijk en Brazilië vastlegden.

Vanaf de kerk scheuren Van Blommestein en Wim den Breejen, die de opbouw van de exposities coördineert, per auto de locaties af. Bij het Oranje-bastion, waar 99 foto's van 99 Nederlandse fotografen een overzicht geven van de ontwikkeling van 99 jaar Nederlandse fotografie, staan de deuren open. ,,Hoe kan dat?'', vragen twee vrijwilligsters zich bezorgd af. ,,Het kan niet anders'', meent Den Breejen, die nog een aantal foto's verwacht. Verderop in het vestingmuseum Naarden wordt even later de net uit Berlijn gearriveerde Duitse verzamelaar Reinhard Schultz begroet. Schultz verzorgt de expositie met werk van de Amerikaanse fotograaf Lewis Hine (1874-1940). ,,Mijn hart gaat altijd open als ik de grens gepasseerd ben'', complimenteert hij ons land, maar Van Blommestein en Den Breejen houden het zakelijk en informeren naar het licht in de gewelven waar de 84 foto's moeten hangen.

Daarna volgt een ritje naar de westelijke kant van de vesting, waar de redactie van het blad Rails een serie portretten van 99 belangrijke Nederlanders laat zien in een speciaal voor het festival naar Naarden vervoerd NS-treinstel. Achter de rails zijn voor het eerst in de geschiedenis twee nieuwe expohallen ingericht. In een van de hallen hangen de prijswinnaars van PANL, de Photographers Association of the Netherlands. Tegen een bepaalde contributie kunnen fotografen op allerlei onderdelen aan deze competitie meedoen. Het levert een zeer kaleidoscopisch beeld van de wat trendgevoeliger en commerciëlere kant van de fotografie op. Als we weer in de auto springen, verzucht Den Breejen: ,,Nog even en dan is de opening, dan mogen we met met z'n allen instorten.''

Teruggekomen bij de kerk zijn inmiddels ook de levensgrote foto's van Raymond Wouda aangekomen. Bij de zij-ingang hangt een vrouw boven een Monopoly-bord in een chique ingericht huis. 'Een man is een man, een vrouw niet', laat Wouda haar denken. Want zo is de tijdgeest ook wel weer.

Het zesde fotofestival Naarden is gisteren geopend. De belangrijkste thema's vormen de tentoonstelling 'Over macht' en het overzicht van 99 jaar Nederlandse fotografie. Het festival duurt t/m 6 juni. Info: 06/53565813, dagelijks tussen 14.00 en 18.00 uur.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden