In Moria is wachten het voornaamste tijdverdrijf

Verveling | Nu de vluchtelingen veel langer op Lesbos blijven, is er meer aandacht nodig voor hun psychische welzijn.

"Hijs je mouw eens op", commandeert vluchteling Farid (22) uit Afghanistan zijn vriend Salem (18). Die gehoorzaamt zonder iets te zeggen. Langzaam komt een groot litteken over de volle breedte van Salems linker bovenarm tevoorschijn. "Heeft hij met een scheermes gedaan", zegt Rahimulla. Hij wijst ook op Salems onderarmen. Die zitten onder de verse krassen en sneeën. Van hard krabben met nagels of een scherp voorwerp, lijkt het. Salem blijft zwijgen. "Het gaat niet goed met hem", zegt Farid. "En niemand die iets voor hem doet."

De jongemannen zitten op een muurtje tegenover de ingang van kamp Moria op het Griekse eiland Lesbos. Daar verblijven ze nu twee maanden in basale omstandigheden, nadat ze per boot vanuit Turkije overstaken. Hoe lang ze nog moeten, en wat er dan met ze gebeurt, is volstrekt onduidelijk.

Intussen slaat de verveling toe. "We hebben helemaal niets te doen. Behalve wachten, wachten, wachten", vervolgt Farid, terwijl hij op zijn mobiele telefoon de berichten op zijn facebookpagina bekijkt. "Het grootste deel van de dag breng ik door in de rij voor eten. Meteen als ik wakker ben geworden, kan ik aansluiten voor de eerste maaltijd. Als ik die op heb, kan ik weer drie uur in de rij voor de volgende."

Dat Farid en Salem snel weg kunnen, lijkt uitgesloten. Afghanen hebben zich kunnen registreren, maar hun asielaanvragen zijn nog niet in behandeling genomen. Wanneer dat wel gaat gebeuren? Ook al onduidelijk. Syriërs hebben voorlopig prioriteit, en afgelopen week is begonnen met de Pakistanen. Meer kunnen de verantwoordelijke Griekse autoriteiten niet zeggen.

Toen de jongemannen aankwamen op Lesbos, werden ze eerst vastgezet in Moria. Dat is de standaardprocedure sinds het vluchtelingenakkoord tussen de Europese Unie en Turkije op 20 maart van kracht werd. De eerste 25 dagen mochten ze het kamp niet verlaten. Nu mogen ze vrij in en uit lopen, maar Lesbos verlaten is verboden. Zo zitten er bijna 3500 vluchtelingen vast op het eiland, en nog eens ruim 5000 op Chios, Samos, Kos en Leros. De bedoeling was dat iedereen in principe zou worden teruggestuurd naar Turkije. Maar volgens Griekse cijfers zijn er slechts 468 mensen op de boot of het vliegtuig terug gezet. En volgens de regering waren dat vluchtelingen die geen asiel wilden aanvragen. Wanneer de eerste uitzettingen op grond van het akkoord met Turkije plaats gaan vinden, is niet bekend.

De onduidelijkheid en uitzichtloosheid leiden in combinatie met de slechte leefomstandigheden tot frustratie. Er zijn geregeld vechtpartijen, onderling of met de bewakers. Bewoners van het dorp Moria klagen incidenteel over vernielingen en diefstal. Vluchtelingen hebben intussen alle tijd om uit te zoeken of ze kunnen ontsnappen. In of onder vrachtwagens op een veerboot, of met behulp van smokkelaars. Vrienden van Farid hebben geprobeerd op de boot naar Athene te komen, zegt hij. "Met vervalste papieren van Syriërs die wél door mochten. Die kosten duizend euro. Maar ze zijn gepakt."

De nieuwe situatie heeft hulp- en vrijwilligersorganisaties op Lesbos gedwongen het roer radicaal om te gooien. Voorheen richtten ze zich vooral op opvang en het massaal uitdelen van kleding en voedsel. Nu komen er dagelijks gemiddeld nog maar enkele tientallen aan, maar blijven ze noodgedwongen maanden. "We delen nog steeds eten uit, maar houden ons veel meer dan vroeger bezig met het vermaken en psychisch bijstaan van vluchtelingen", zegt Steffi de Pous, oprichter van de Nederlandse vrijwilligersorganisatie Because we Carry en sinds september op Lesbos. "We gaan een stukje met ze wandelen, of even met ze zitten om te praten. We hebben een kinderprogramma, maken muziek en sommige vrijwilligers geven Engelse les." Het meest treurige vindt ze het om mannen alleen te zien. "Zo vaak zie ik ze stil voor zich uit in zee staren. Uitdrukkingsloos."

Een Syriër die Jack zegt te heten, gevlucht uit Homs, komt kamp Moria uitgelopen. Hij gaat naar Mytilini, de hoofdstad van het eiland, anderhalf uur lopen. Hij heeft zijn eerste gesprek voor een asielaanvraag gehad. Gerust op de uitkomst is hij niet; hij is bang dat hij terug moet naar Turkije. "En in het kamp moet ik buiten slapen. Ik ben christen, en de moslims willen me niet in de containers hebben", zegt hij schuchter. "Ik moet iets proberen. Ik moet weg. Hier is geen hoop."

De achternamen van de vluchtelingen zijn bekend bij de redactie.

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden