In Marokko is muziek een politiek instrument

WILLEMIEN GROOT

Cultureel antropoloog Nina ter Laan promoveerde op 19 december 2016 aan de Radboud Universiteit Nijmegen. Haar proefschrift gaat over de politieke rol van islamitische muziek in Marokko. Voor haar onderzoek begaf Ter Laan zich dertien maanden onder artiesten in het Marokkaanse muziekcircuit.

undefined

Wat heeft uzelf het meest verrast tijdens het onderzoek?

"Dat het zoveel moeite kostte om in contact te komen met vrouwelijke artiesten; ik heb voornamelijk met mannelijke muzikanten gesproken. Ook al zingen zangeressen religieus verantwoorde liederen, ze lopen er niet mee te koop. Ik ontdekte dat de vrouwenstem binnen orthodoxe stromingen in de islam gezien wordt als awra - delen van het lichaam die bedekt moeten worden. Hun zang zou ongewenste emoties losmaken, zoals de Sirenes van Homerus. Uiteindelijk heb ik een aantal zangeressen gesproken, maar alleen anoniem."

undefined

Wat weten we nu wat we nog niet wisten?

"Muziek is een krachtig middel in het beleid, ontstaan na de aanslagen van 11 september 2001 en in Casablanca in 2003, waarmee de Marokkaanse overheid zich wil profileren als gematigd moslimland. Voor muzikanten die worden beschouwd als 'radicale moslims', is geen plaats in dit beleid. Maar muzikanten laten zich niet altijd in dat religieuze hokje stoppen. Ze willen een groot publiek bereiken.

"Het koningshuis, de regering, islamitische bewegingen en soefi-ordes, allemaal gebruiken ze muziek om hun visie op islam en politiek te verspreiden. Het soefisme, een mystieke tak binnen de islam, is door de Marokkaanse overheid naar voren geschoven als boegbeeld van de gematigde islam. Soefi-muzikanten krijgen alle ruimte in de media en op muziekfestivals voor buitenlandse toeristen en Marokkaanse elites. Hun tegenhangers, de anashid-muzikanten, worden vaak neergezet als moslimfanatici. Sommige van hen behoren tot een beweging die het religieus leiderschap van de koning betwist. Daarmee opereren zij op het randje van de illegaliteit. Het genre is als het ware besmet."

undefined

Wat kunnen we met die wetenschap?

"Mijn bevindingen tonen dat de termen 'gematigde' en 'radicale' islam te simplistisch zijn. Ze geven een gepolariseerd beeld van moslims en gaan voorbij aan de veelzijdigheid van hun leefwerelden. Niemand heeft een vastomlijnd idee wat een 'gematigde' of 'radicale' islam is. Dit zijn geen neutrale termen, ze dienen politieke agenda's, zoals anti-terrorismebeleid. We moeten kritischer zijn over etiketten die de islam krijgt opgeplakt.

"Mijn onderzoek laat zien hoe in Marokko denkbeelden over 'radicale' versus 'gematigde' islam, onder meer door het gebruik van muziek, tot stand komen."

undefined

Wat zijn uw plannen voor hierna?

"Marokko blijft me bezighouden. Mijn nieuwe onderzoek gaat over Nederlandse vrouwen die zich hebben bekeerd tot de islam, en naar Marokko zijn geëmigreerd. Vaak omdat zij zich als moslims in Nederland niet langer thuisvoelen. Ik wil weten hoe zij een thuisgevoel creëren in hun nieuwe vaderland."

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden