In Mark Rutte’s wereld zonder middelmaat blijft er maar bar weinig over

Groots en meeslepend wil ik leven! Aan die regel zal Mark Rutte vaak hebben gedacht de laatste tijd. Weg met de middelmaat, de terreur van de middelmaat! Als het aan de VVD ligt, krijgt iedereen de ruimte om iets buitengewoons te maken van het leven. Zo staat het in de conceptverklaring, het stuk van de jongeling dat in de plaats moet komen van de beginselen die zijn opgesteld door wie reeds grijsaards zijn.

Zo’n verklaring is geen gedicht en misschien minder geschikt voor close reading. Jammer is het, dat nergens is uiteengezet waaruit die terreur van de middelmaat nou precies bestaat. Dat niet alle details van het offensief tegen de middelmaat zijn opgenomen, daar is wat voor te zeggen. Het stuk pretendeert immers een beginselverklaring te zijn, geen beleidsvoorstel of plan van aanpak. Maar zelfs een beeld van de vijand wordt niet geschetst. Ten aanval! Tegen wie of wat? Tegen, tja, tegen de middelmaat. Evenmin wordt duidelijk wat het eindresultaat is, mocht het offensief slagen. Een land zonder middelmaat. Slechts hoge toppen en diepe dalen met niets daartussenin? Allemaal uitblinkers, winnaars van het goud zonder verliezers en mindere goden. Hoe ziet zoiets eruit?

Over de rol van de staat is de verklaring evenmin helder. Aan de ene kant is er het vertrouwde liberale pleidooi voor een kleine staat. Begrijpelijk. De vraag is echter hoe klein die staat zal zijn gezien de taken die moeten worden verricht. De Nederlandse staat zal zijn handen meer dan vol hebben met de verheffing van de onderklasse, het bewerkstelligen van goed onderwijs, het bevorderen van de nationale en internationale veiligheid, het handhaven van de openbare orde, het verdedigen van de democratische rechtsorde, het stimuleren van de integratie, het bestrijden van discriminatie, het bevorderen van particulier eigendom, het stimuleren van ondernemerschap, het spelen van marktmeester van de vrije markt, het blijvend ondersteunen van de waarlijk behoeftigen, het internationaal opkomen voor het nationale belang. Dat wordt dan toch een kleine staat van aanzienlijke omvang. Met alle risico’s van dien, zoals bureaucratie en bemoeizucht, die volgens Rutte nou juist een niet te onderschatten bedreiging voor de vrijheid van mensen zijn.

Die individuele vrijheid is het hoogste goed. In dat licht doet de onomwonden keuze voor de constitutionele monarchie onder het Huis van Oranje-Nassau enigszins merkwaardig aan. De hoeksteen ervan, de ministeriële verantwoordelijkheid en de onschendbaarheid van de koning, staat op gespannen voet met de vrijheid en eigen verantwoordelijkheid van enkele Nederlandse ingezetenen, de leden van het Koninklijk Huis. En de erfelijkheid van hoge politieke ambten, is dat liberaal?

Vrijheid en verantwoordelijkheid zijn volgens de verklaring onlosmakelijk met elkaar verbonden. Mooi. Ik neem dan ook aan dat de VVD er bij het vaststellen van de definitieve beginselverklaring bij Rutte op aan zal dringen op dit punt ’door te pakken’. Dus weg ermee, met dat Huis van Oranje-Nassau, dat trouwens al ongenoemd blijft als het gaat om de grondslag van de nationale identiteit. Máxima slaagde er niet in die te vinden, maar Rutte kent die identiteit. Het zal tijd- en ruimtegebrek geweest zijn die hem ervan weerhouden hebben aan te geven waaruit die identiteit bestaat.

In de woorden van Marsman:

De jongen kijkt door de geopende ramen/waarlangs de wereld slaat; zonder zich te beraden/stapt hij de deur uit, helder en zonder vrees.

We zullen zien of de door Rutte bedachte route door anderen wordt gevolgd.

De auteur is universitair hoofddocent en bijzonder hoogleraar Kiezersonderzoek aan de Universiteit Leiden. Hij vervangt deze en volgende week Willem Breedveld, die met vakantie is.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden