In Lyon zie je het Frankrijk van twee snelheden

Straatbeeld in Lyon. Er wordt veel geïnvesteerd in renovatie van de stad. Beeld AFP
Straatbeeld in Lyon. Er wordt veel geïnvesteerd in renovatie van de stad.Beeld AFP

Het Frankrijk van Macron en het Frankrijk van Le Pen liggen dicht bij elkaar, blijkt in Lyon. Maar het zijn gescheiden werelden. Deel 1: Het Front Nationaal verovert het achterland.

Sander Becker

Het Front National heeft geen fijne plek uitgekozen voor zijn lokale hoofdkwartier in Lyon. Het kantoortje wordt van twee kanten omsloten door een drukke verkeersader en ligt op nauwelijks een steenworp afstand van het spuuglelijke Gare Lyon Perrache, een vervallen station uit de jaren tachtig.

De stad heeft grootse sloop- en reconstructieplannen voor het station en de omliggende wijk. Maar voorlopig is dit nog het domein van dealers en rondhangende migranten, die vooral 's avonds een ongure sfeer creëren.

In de schemering maakt zich uit een groepje verschoppelingen een broodmagere gestalte met een verwaarloosde baard los. De man, duidelijk een verslaafde, sjokt naar een hoge, kale muur een paar meter verderop. Onder het genadeloze licht van een tl-buis opent hij zijn broek en laat een krachtige straal klateren. Velen gingen hem voor, blijkt uit talloze halfopgedroogde stroompjes bij de wand - ook de geur spreekt boekdelen.

De volgende ochtend, vlak om de hoek, begint partijmedewerker André Morin net aan zijn eerste kopje koffie in het rustige FN-kantoortje. De gepensioneerde chirurg van 82 jaar, tevens raadslid uit het achtste arrondissement van Lyon, heeft zijn haar gitzwart geverfd. Hij stelt zich vriendelijk op en geeft een partijfolder mee, maar kan helaas niet met de pers praten. "Bij problemen met journalisten verwijzen we altijd naar Muriel Coativy", zegt hij. "Belt u maar met haar."

Mevrouw Coativy blijkt een voormalig advocate en moeder van vier kinderen die haar roeping heeft gevonden als FN-activiste en als raadslid in de Lyonse buitenwijk Sainte-Foy-lès-Lyon. Aan de telefoon steekt ze direct van wal. Het probleem van Frankrijk, begint ze, is de groeiende sociale tweedeling. "De steden veryuppen en worden steeds rijker terwijl de dorpen in de periferie verarmen. In Lyon zie je dat heel duidelijk. De metropool floreert en zuigt alle subsidies op. Het achterland kwijnt weg."

Tweedeling

Dit 'Frankrijk van twee snelheden' wijt Coativy grotendeels aan Gérard Collomb, de burgemeester van Lyon. Collomb, de inspirator en beschermeling van de sociaal-liberale presidentskandidaat Emmanuel Macron, is al zo'n twintig jaar bezig om de stad te dynamiseren, met groot succes. Maar de omliggende dorpen lijkt hij vergeten. Zo ontstond de tweedeling die in 2015 zelfs een officiële status kreeg. Toen werd het departement Rhône, nummer 69, opgesplitst in de flitsende metropool Lyon (69M) en het achtergebleven restant (69D).

De mensen in het perifere 69D voelen zich in de steek gelaten, vervolgt Coativy. Om hen heen zien ze alle openbare voorzieningen verdwijnen: de gendarmerie, het ziekenhuis, het postkantoor, de school.

"We hebben het niet over extra's als een zwembad of bibliotheek", zegt het raadslid, "maar over essentiële diensten."

De geografische ongelijkheid kwam twee weken geleden naar voren in de scheve stemverdeling tijdens de eerste ronde van de presidentsverkiezingen. In het centrum van Lyon koos nog geen 9 procent van de bevolking voor FN-leidster Marine Le Pen; ver onder het landelijk gemiddelde van 21,3 procent. In de buitengebieden was de steun voor Le Pen juist hoog, soms tot boven de 40 procent. Vooral kleine dorpjes met slechts enkele tientallen inwoners bezorgden de rechts-populiste extreme cijfers.

In de finale van de verkiezingen, komende zondag, lijkt de Le Pens rivaal Macron ruim te gaan winnen. Dat zou 'een ramp' zijn, meent Coativy, want Macron zou in heel Frankrijk gaan doen wat zijn grote voorbeeld Collomb in Lyon heeft gedaan. Ze heeft ernstige twijfel over de bedoelingen van de sociaal-liberaal.

"Macron houdt niet van het land zoals wij. Het is geen patriot, maar een trekpop van president Hollande", zegt Coativy. "Hij zal Hollande's pro-EU-beleid voortzetten, terwijl dat sterk op de steden is gericht en de tweedeling alleen maar erger maakt."

Zelf is Coativy ook wel degelijk voor Europa, relativeert ze. In deze moderne tijd zul je nu eenmaal internationaal moeten samenwerken. "Maar ik heb niets met het bureaucratische Europa van Brussel, dat ons meer kost dan het oplevert. Het is een systeem dat zichzelf tot heerser heeft uitgeroepen. We moeten het breken en het volk zijn stem teruggeven."

Breuk met Brussel

Op het programma van het Front National staat daarom het forceren van een breuk met Brussel op nummer een. Daarna belooft de partij de crisis van de periferie aan te pakken en de dorpen in hun oude glorie te herstellen. Dat zal vooral gebeuren door de immigratie terug te dringen.

Weliswaar lijden de dorpen niet direct onder immigratie, erkent Coativy, want nieuwkomers vestigen zich vooral in grote steden. Maar immigranten kosten wel veel geld, dat je ook aan de dorpen had kunnen besteden. Geef de subsidies van de achterstandswijken vol immigranten aan de dorpen, en de gelijkheid keert terug, is het idee.

En de immigranten dan? "Dat zijn er sowieso te veel, daar is iedereen het over eens", zegt Coativy. "Het is niet de schuld van de buitenlanders, maar van de politiek, die het geld verkeerd verdeelt. Dat moet veranderen. Alle illegalen moeten eruit, net als alle terroristen met een dubbele nationaliteit. Er moet meer grensbewaking komen en we moeten uit Schengen stappen. Marine Le Pen is de enige die dat aandurft. Andere rechtse politici roepen van alles, maar doen niets. Dat heeft Sarkozy wel bewezen."

Maar het ziet er niet naar uit dat Le Pen zondag zal winnen. Daarvoor roept ze te veel weerstand op en is haar reputatie te slecht. Op heel wat muren in Lyon staan teksten als 'FN het land uit!'. En op de verkiezingsposters van de partij is in het gezicht van Le Pen vaak aan flarden gescheurd of beklad met een Hitlersnorretje.

Coativy betreurt de kwalijke beeldvorming. Zelf stemt ze al sinds 2002 op het FN, toen leider Jean-Marie Le Pen doordrong tot de tweede ronde van de presidentsverkiezingen. Coativy kon het destijds niet meer aanzien dat alle andere partijen het Front National in een kwaad daglicht stelden en er een negatief stemadvies voor afgaven. Ze besloot het slachtoffer van 'dit politieke gebeuk' te steunen. Dat is ze sindsdien enthousiast blijven doen, zoals veel Fransen. "De meeste mensen hebben moeite met hun eerste stem op het FN", zegt ze. "Maar als ze die horde eenmaal genomen hebben, blijven ze ons trouw."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden