In Lower East Side en Little Syria

Debutante laat een golem en een djinn door New York dwalen

Een golem, een uit klei gemaakte vrouw die door kabbalistische magie tot leven is gewekt, en een djinn, een vuurgeest uit de Syrische woestijn die eeuwenlang in een koperen kan opgesloten heeft gezeten, ontmoeten elkaar in het New York van 1899. Dat is kort gezegd het ongewone uitgangspunt van de debuutroman van Helene Wecker, een jonge, in San Francisco wonende schrijfster, die hiervoor nog maar één kort verhaal publiceerde.

Gezien die botsingen tussen Joden en moslim, waarover elke dag wel iets nieuws te melden valt, verwacht je al snel dat de auteur vanuit deze mythische thematiek parallellen naar het heden zal trekken. Maar dat gebeurt niet. Sterker nog: de golem snapt niets van religie en de djinn vindt het hele concept geloof absurd. Als Wecker het thema al ter sprake brengt, is het tussen minder belangrijke personages, een oude rabbijn en zijn afvallige neef. De neef vindt alle religies achterhaald: "Ze scheppen valse verschillen en onderwerpen ons aan verzinsels, terwijl we ons moeten focussen op het hier en nu." De rabbijn denkt daar ander over: "Onze wetten herinneren ons aan wie we zijn en we putten er kracht uit. Jij wilt zo graag je verleden van je afschudden, maar waar ga je dat door vervangen?" Wecker, interessant genoeg zelf Joods en getrouwd met een man van Arabische afkomst, stipt de discussie alleen maar aan - misschien wil ze zeggen dat religie een privéaangelegenheid is. Maar waarom dan juist voor een verhaal rond twee wezens uit respectievelijk het jodendom en de islam kiezen?

Het verhaal begint als de golem, net uit de klei opgetrokken, met haar Oost-Europese meester per schip op weg is naar New York. Helaas sterft de man voordat het schip de kade bereikt, met als gevolg dat de golem alleen en volkomen stuurloos door de haar onbekende stad begint te zwerven. Min of meer tegelijkertijd wordt bij toeval, in een tinnegieterij een Arabische djinn uit een kan vrijgelaten. Ook hij heeft geen enkel houvast in de kosmopolitische stad.

De golem en de djinn zijn elkaars tegenpolen. Zij vertegenwoordigt het element aarde: nuchter, gehoorzaam, solide, op veilig spelend. Hij is vuur: gepassioneerd, wars van autoriteit, beweeglijk, impulsief. Ze lijken in niets op elkaar, maar zijn wel allebei buitenstaanders.

Daarin schuilt het echte thema van de roman: de integratie van immigranten, de eenzaamheid waarvoor zij vaak niet gekozen hebben, de muren waar ze tegenop lopen. Dat thema verklaart ook de keuze voor een golem en een djinn als personages: via hen kan Wecker twee kleurrijke subculturen uit het New York van 1899 beschrijven.

Het verhaal springt heen en weer tussen de Lower East Side waar de Joden woonden en Little Syria, waar de Arabieren hun woongemeenschap hadden. Beide worden exotisch en sfeervol beschreven: "De stenen van de Lower East Side zogen de hitte van de dag op en lieten die bij zonsondergang weer los. De gammele trappen aan de achterzijde van de huurkazernes veranderden in verticale slaapplaatsen: bewoners sleepten hun matrassen op de overlopen en kampeerden op de daken." Je voelt de zomerse warmte, je ruikt de armoede en betrapt jezelf op iets van nostalgie, het is alsof je naar een oude zwart-wit foto kijkt.

Zelf voelen de golem en de djinn zich overigens diep gefrustreerd. Hij, de vrije geest van de woestijn, voelt zich een gevangene van de stad. Zij, van nature gehoorzaam, gaat zwaar gebukt onder alle wensen van de stadbewoners, die ze niet kan vervullen. Beiden proberen zich te verstoppen, op te gaan in de massa, voordat iemand naar de papieren vraagt die ze niet hebben.

De plot zit ingenieus in elkaar. Er blijken uiteindelijk toch verbanden tussen de golem en de djinn te bestaan. Wecker weet in haar boeiende verhaal een gelaagdheid aan te brengen die laat zien hoe verbluffend goed ze al die tijd de touwtjes in handen heeft gehad. Een schrijfster om te volgen.

Helene Wecker: De golem en de djinn. Vertaald door Carolien Metaal. Mistral; 542 blz. euro 22,95

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden