In loondienst? Nee, in dienst van het Woord

De ongerustheid over de stijl en wijze van besturen in de Sow-kerken neemt toe. Een recente uiting daarvan is het protest van de Bond van Nederlandse Predikanten (BNP) tegen de voorgenomen uitschakeling van zijn rol als partner in het overleg over de arbeidsvoorwaarden van predikanten. In de nieuwe bestuursstructuur komt daar een commissie voor, waar de BNP niet in zit.

De bond was daarover zo ontsteld, dat er op 8 november een goed bezochte, extra-vergadering is belegd. Uw opstelling is 'regenterig', wees zuinig op uw kapitaal!, riep ds. P. Meijer het bestuur toe.

Wat ik 'het managersdenken' in de kerk noem blijkt uit de steeds luider uitgesproken gedachte dat dominees functionarissen of werknemers van de kerk zijn. Uit pure wanhoop hierover heeft heeft BNP-secretaris N. Kuipéri gezegd: ,,Ik heb mij altijd verzet tegen de predikant als werknemer. Maar zoals het er nu voorstaat, raad ik predikanten aan zo snel mogelijk werknemer te worden. Want dan heeft de 'werkgever' wettelijke verplichtingen voor een overlegstructuur, een ondernemingsraad.'' De dominee-werknemer is volstrekt nieuw voor mij en naar ik meen verderfelijk voor de kerk. Tot nu toe zijn dominees niet in loondienst. Zij zijn in dienst van niets of niemand, zij zijn 'dienaar (of dienares) des Woords'. Zij krijgen geen salaris, geen soldij, ook geen honorarium als eerbewijs voor het vervullen van een erebaantje, evenmin een loon van een werkgever, als tegenprestatie voor het uitvoeren van diens opdrachten. Zij krijgen eenvoudig een onderhoudstoelage (deftig: traktement) van de kerk die hem of haar heeft beroepen. Want die wil hem of haar onderhouden, om haar het Woord te bedienen, en haar bij de les van Gods Koninkrijk te houden.

Daarom zijn predikanten voor de wet nog steeds vrije ondernemers, zelfstandigen die premie ingevolge de WAZ betalen in plaats van de WAO. Voor de wet zijn zij 'bedrijven zonder werknemers', er is geen werkgever die belastingen of premies inhoudt.

Wie dominees als functionarissen of werknemers ziet heeft er kennelijk geen idee van, waarom dat zo was en is, noch waarom dat zo hóórt te zijn. Diens idee wordt stellig ingegeven door die cultuur van organisatie-adviseurs die op dit moment regeert in de Sow-interim-besturen. Zij zijn overschaduwd door een geest van bedrijfsdenken die endemisch wordt, een geest die de functionarissen ertoe verleidt de kerk te zien als een bedrijf en zichzelf als topmanagement.

Een van die hotemetoten heeft mij ooit en terecht geleerd dat in de kerk niet de democratische macht heerst. Ik hoop dat zij mij daarmee niet wilde leren dat daar dus organisatie-deskundigen horen te heersen. Als dat wel zo is moet zij maar eens bij een helder denkende dominee langsgaan, die haar duidelijk kan maken Wie het is, die in de kerk regeert.

Vooralsnog belijden wij dat de regeerder der kerk de Heer is die spreekt temidden van zijn gemeente. Het ambt van die Heer wordt door die kerk zelf gedragen, en haar beleid wordt in consensus - niet bij stemming, zoals de concept-ordinanties willen! - bepaald door een collectief van ambtsdragers: ouderlingen, diakenen en predikanten. Het enige voorrecht van de predikant boven die andere vrijwillige ambstdragers is dat hij of zij is vrijgesteld van dagelijks brood verdienen, om zich geheel te kunnen wijden aan de kerk. En de kerkelijke gemeenschap onderhoudt zo'n dominee graag, opdat de Heer tot haar blijft spreken.

Ik ben, voor alle duidelijkheid, een groot voorstander van onze fusie. Maar de kerk reduceren tot een bedrijf waarin werkgevers predikanten op hun loonrol hebben, getuigt van onbegrip van een op het evangelie gebaseerde kerkvisie. De besturenkerk was indertijd reden voor Abraham Kuyper om met de zijnen te doleren. Gaan onze functionarissen (dominee of niet) voort op deze weg, dan drijven ze ook mij in het kamp van tegenhangers als dr. ir. J. van der Graaf.

Wanneer zij toch de predikanten degraderen tot bezoldigd functionarissen in loondienst van hun organisatie, dan vermoed ik dat dezen door hen eervol ontslagen willen worden en wel met een dikke, vette, gouden handdruk, want zo gaat dat toch met topfunctionarissen die niet langer in het beleidsspoor van hun baas lopen?

Na hun ontslag willen zij misschien een aanstelling in die bedrijfsorganisatie, maar dan wel voor slechts 36 uur per week op fulltime basis en tegen een fors hoger salaris dan het traktement van nu. Want pas een salaris vermoedelijk hoger dan dat van topfunctionaris Afra Wamsteker, is billijk voor een loongedienstige met de academische scholing, professionele capaciteiten en arbeidsuren van een predikant.

Kortom, kerkelijke besturen horen te bestaan uit vrije-willigers die hun roeping verstaan en hun individuele vrije wil inruilen voor die van hun Heer. Van deze vrije-willige ambtsdragers zoals ouderlingen en diakenen onderscheiden dienaren of dienaressen van het Woord zich in niets. Maar omdat de kerk het Woord bediend wil krijgen, stelt zij hun voor de uitoefening van hun specifieke ambt vrij van dagelijks brood verdienen. Dit geldt ook en zelfs voor de door de BNP voor het overleg over predikantstraktementen betaalde secretaris. In de toekomstige bestuursstructuur moet deze dus als ambtsdrager aangemerkt worden, niet als bezoldigd functionaris. Zelfs dominee Wim Barendrecht dient hieraan te geloven. Of het gaat kolossaal fout met de Gereformeerde kerken in Nederland.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden