In Limburg werd plots wel erg veel mogelijk

'Brigadier Snuf' stond altijd vooraan als hij op het Binnenhof gesjoemel rook. Maar maandag moet ex-VVD'er Jos van Rey als eerste Nederlandse parlementariër zelf voor de strafrechter verschijnen wegens corruptie. Waar is het misgegaan?

Wat háát hij het CDA. De partij die zo lang in zijn Limburg de touwtjes in handen had. Politieke kongsi's vormde. Functies weggaf en opdrachten verdeelde. Zich in zijn ogen niets aantrok van oppositiepartijen en te verwaand was voor samenwerking. Het schijnt dat Jos van Rey 's morgen eerst even tegen het CDA vloekt en pas dan zijn dag begint.

Die afkeer van de macht van de christen-democraten vormde de grote motivatie om ze te pakken waar hij ze maar pakken kon. Als Kamerlid voor de VVD, maar ook als raadslid in Roermond, was Van Rey de man die keer op keer de nauwe banden tussen het bedrijfsleven en de politiek bestreed, en met 'politiek' bedoelde hij dan vooral het CDA, dat hij steevast als 'Corrupt Democratisch Appèl' aanduidde.

Hoe kon het dan gebeuren dat toen de macht van het CDA afbrokkelde, en de VVD in Roermond aan het roer kwam, Van Rey de door hemzelf zo verfoeide vriendjespolitiek zelf ging bedrijven?

Volgende week moet Van Rey voor de Rotterdamse rechtbank verschijnen omdat hij (in zijn functie als wethouder) wordt beschuldigd van het aannemen van smeergeld van zijn oude vriend en projectontwikkelaar Piet van Pol. En van witwassen van crimineel geld, het ronselen van stemmen. En het verstrekken van vertrouwelijke informatie aan zijn partijgenoot Ricardo Offermanns, die solliciteerde voor het burgemeesterschap van Roermond. Tien jaar geleden had Van Rey beslist gezegd dat dit allemaal 'CDA-streken' waren. Maar nu moet hij zichzelf verantwoorden.

Integriteitsschendingen kunnen pas gedijen in een ondersteunend klimaat. Wie door het leven van Jos van Rey bladert, moet tot de conclusie komen dat daarin tal van factoren aanwezig zijn die grensoverschrijdend gedrag kunnen verklaren, of hij daar uiteindelijk voor wordt veroordeeld of niet.

Zo is Van Rey een dominante man, die geen tegenspraak duldt. Hij heeft een grote mond, het hart op de tong, is gevat, én bezit grote dossierkennis. Ga daar maar eens overheen. Hij is ook een machtspoliticus met een helder doel. Na de mono-cultuur van het CDA voerde hij een nieuwe mono-cultuur in als wapen tegen de oude: die van de VVD. Elke tegenmacht ontbrak in het Limburgse.

Van Rey bouwde door de jaren heen aan een gigantisch netwerk, zowel politiek als zakelijk. Hij had een assurantiekantoor. Hij was niet alleen raadslid en wethouder, maar ook Statenlid, Kamerlid en senator. Soms combineerde hij die functies. Daardoor kon hij zijn landelijke contacten inzetten voor lokale kwesties, en andersom.

Van Rey zat weliswaar jaren in de politiek, maar bleef denken als een zakenman. Hij liet zijn zakelijke vrienden ook niet los, met wie hij vaak oude banden had. Daarbij vergat hij dat gedrag dat in de commerciële wereld als normaal wordt beschouwd, in de politiek een geheel andere betekenis heeft. Zakenmensen mogen samen op vakantie naar Saint Tropez, maar een projectontwikkelaar en een wethouder?

De politicus Van Rey stond in het Limburg van familiebanden en onderlinge loyaliteiten bekend als een man van en voor het volk (daarom is hij er nog steeds populair), een soort ombudsman die zich inzette voor de persoonlijke zaak. Maar dat kon juist in deze provincie ook uitmonden in een soort cliëntelisme, waarbij de burger met het probleem na de oplossing daarvan schatplichtig wordt.

Door het ontbreken van een politieke tegenmacht of een kritische ambtenarij, was er een onafhankelijk openbaar ministerie nodig dat op 19 oktober 2012 bij Van Rey een inval deed. Inmiddels zijn er 200 getuigen gehoord, en bestaat er een dossier van 100 ordners.

Van Rey zit inmiddels voor de nieuwe Liberale Volkspartij Roermond in de gemeenteraad. Hij is uit de VVD gezet. Toch kan de affaire voor de liberalen schadelijk zijn. Vóór zijn val had Van Rey de steun van de top van de VVD. Hij is de derde VVD-politicus in vijf jaar tijd die wordt vervolgd voor omkoping. De Noord-Hollandse gedeputeerde Ton Hooijmaijers (2,5 jaar cel) en voormalig Statenlid en wethouder Sjoerd Swane uit Maarssen (2 jaar cel) gingen hem voor.

Negentien dagen

Naast Jos van Rey staan vanaf maandag ex-wethouder Tilman Schreurs en projectontwikkelaar Piet van Pol terecht. Ook Schreurs wordt ervan verdacht dat hij zich heeft laten omkopen door Van Pol.

Ricardo Offermanns, die van Van Rey vertrouwelijke informatie kreeg over de burgemeestersbenoeming in Roermond, is inmiddels voor schending van de geheimhoudingsplicht veroordeeld tot een taakstraf van zestig uur.

De Rotterdamse rechtbank heeft tussen april en juni maar liefst negentien zittingsdagen gereserveerd voor de inhoudelijke behandeling van de corruptiezaak.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden